داخلی صفحه حوزه و روحانیت آرشيو گفتگو
 
شیخ مفید؛‌ طلایه‌دار اعتدال شیعی
محمدتقی سبحانی
شیخ مفید از جمله افرادی محسوب می شود که با نگاهی صحیح به میراث اصیل شیعه، خط اعتدالی و اندیشه میانه را مطرح کرد و از آن پس جریان های دیگر به تدریج به طرف این محور فکری حرکت کردند.
شیخ مفید؛‌ طلایه‌دار اعتدال شیعی
پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به مناسبت بزرگداشت ابوعبدالله محمد ابن نعمان حارثی عکبری مشهور به شیخ مفید با «محمدتقی سبحانی» عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، مدیر پژوهشکده کلام اهل بیت(ع) و مدیر بنیاد فرهنگی امام به گفت و گو پرداخت.
محمدتقی سبحانی، شیخ مفید را یکی از شخصیت های برجسته و ممتاز در تاریخ شیعه برشمرد و گفت: اگر ده شخصیت بزرگ را در اندیشه تشیع نام ببریم بی تردید او یکی از این افراد محسوب می شود. با توجه به این موضوع که شیخ مفید در آغاز غیبت کبرا که یکی از مهمترین دوره های شیعه به شمار می رود، می زیسته و تاریخ آن به دست وی نگاشته شده است، به همین دلیل اندیشمندان نقش و جایگاه شیخ مفید را در پایه گذاری مکتب فکری و معنوی شیعه بسیار با اهمیت ارزیابی می کنند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، جامعیت علمی و معنوی را یکی از ویژگی های شخصیتی و علمی شیخ مفید دانست و اظهار داشت: در طول تاریخ فکری اسلام کمتر شخصیتی داریم که در تمام زمینه های علوم اسلامی صاحب رای و مجتهد باشد و شیخ مفید یکی از این چهره های برتر است و او در بیشتر عرصه های علمی همچون فقه، کلام، تفسیر، علوم حدیث، دانش و اخلاق تبحر داشت. نگاه اعتدالی وی به اندیشه شیعه را می توان از دیگر خصلت های این عالم بزرگ دانست. پیش از او  دو تفکر و گرایش وجود داشت که شماری از افراد افراط و زیاده روی را پیشه خویش ساخته و برخی، از مبانی شیعی دست کشیده بودند و یا آن را باور نداشتند. شیخ مفید از جمله افرادی محسوب می شود که با نگاهی صحیح به میراث اصیل شیعه، خط اعتدالی و اندیشه میانه را مطرح کرد و از آن پس جریان های دیگر به تدریج به طرف این محور فکری حرکت کردند.
وی شیخ مفید را دارای نقش تاسیسی در علوم دانست و در توضیح این ویژگی، افزود: در طول تاریخ رشد و توسعه دانش، برخی اندیشمندان با داشتن نبوغ و استعداد در یک علم خاص توانسته اند تا در تشکیل یک رشته علمی موفق شوند؛ اما شیخ مفید در بسیاری از رشته های علمی موسس بود. او با حفظ میراث گذشته، دانش ها را با نگاهی روش مند، چارچوب سازی کرد و علم را به گونه ای رقم زد که نقطه عطفی در عرصه دانش بود.
محمدتقی سبحانی، شیخ مفید را به لحاظ اخلاقی و معنوی بسیار تاثیرگذار ارزیابی و تصریح کرد: رفتارهای اجتماعی ایشان به گونه ای بود که علما و اندیشمندان را در مذاهب مختلف به سمت خود جذب می کرد و حتی افرادی با تفکر و رای او مخالف بودند، اما به ایشان احترام می گذاشتند و مورخان نوشته اند که در تشییع او در بغداد تمام علمای دینی و مذهبی از تمام مذهب ها و جریان های فکری حضور داشتند.
این استاد دانشگاه، با اشاره به درخشش شیخ مفید در فقه و کلام، یادآور شد: این دانش ها از علوم اصیل و اساسی در جهان اسلام به شمار می روند و در طبقه بندی علوم، فقه و کلام در قله ی سایر دانش ها قرار دارند و سایر علوم را دربرمی گیرند. شیخ مفید همچنین در حوزه ی الهیئت، چارچوب و مبانی نظری و فکری را مطرح و در حوزه ی فقه، نظام رفتاری اسلامی را تعریف و تبیین کرد.
این عالم برجسته، تفکر اصلی اهل بیت(ع) را در اندیشه شیعه نهادینه ساخت و آنچه که شیعیان پس از آن را مطرح کردند و نشر دادند، در حقیقت حاصل تلاش شیخ مفید بود. نگاه عقل گرایانه به عرصه اندیشه، یکی از ویژگی های بارز وی در مبانی فکریش محسوب می شود و او عقل را به عنوان یک حجت اصلی و اساسی قبول داشت و بر این باور بود که مکتب اسلام بر پایه تعقل و خردورزی تنظیم شده است و پیش می رود. اما شیخ مفید با وجود عقل گرایی، هرگز از منابع وحیانی غافل نشد و همواره توازن میان عقل و وحی را رعایت می کرد.
وی با اشاره به توجه ویژه شیخ مفید به توحید و توحید محوری، تاکید کرد: اصل توحید از اعتقادهای عمومی و اصولی اسلام به شمار می رود، اما تبیین توحید به عنوان اصل حاکم بر تمام عرصه های اندیشه اسلامی حاصل ایمان و باور این اندیشمند بزرگ است. در حوزه امامت یکی از ابتکارهای این عالم، تاسیس دیدگاه امامت شیعه در بنیادهای علمی و نظری محسوب می شود و ایشان تمام اندیشه شیعه را که از قبل وجود داشت در یک قالب علمی و ضابطه مند ارائه داد.
محمدتقی سبحانی، تنظیم و ساختارمند کردن روش اجتهاد را از نوآوری های علمی شیخ مفید دانست و بیان داشت: روش اجتهاد پیشینه ای طولانی دارد اما او با استفاده از میراثی که از اهل بیت(ع) در اختیار داشت و از اندیشمندان بزرگ آموخته بود موفق شد تا روش اجتهاد را به صورت روش قاعده مند و مبتنی بر فرمول های دقیق علمی تنظیم کند و تمام افرادی که بعد از شیخ مفید آمدند از روش شناسی او در اجتهاد پیروی کردند و بهره بردند.
این استاد دانشگاه، درباره آثار به یادگار مانده از این دانشمند بزرگ، گفت: متاسفانه به برخی از نوشته های مهم شیخ مفید به خصوص در زمینه کلام دست نیافته ایم، وی یک کتاب مهم را در علم کلام نوشته است که در دیگر آثار از آن یاد می کند و تاکنون در میان نسخه های موجود نبوده است. اما با این وجود از وی رساله های مفید و متعددی در موضوع های مختلف در علم کلام وجود دارد، به عنوان مثال یکی از این اثرها، شامل پرسش هایی که از شیخ مفید پرسیده شده و همچنین پاسخ هایی که این اندیشمند بزرگ مطرح کرده است، می شود که این میراث سهم بسزایی در آثار شیخ مفید دارد و به لحاظ علمی، کلامی، فقهی، جامعه شناختی و مردم شناختی قابل مطالعه و پژوهش به شمار می رود.
وی در پایان تصریح کرد: این مجموعه گویای این حقیقت است که دغدغه ها و نگرش های مردم زمان او چگونه بوده و از چه زاویه ای به مکتب تشیع نگاه می کردند و در کنار این رساله های کوتاه که در حقیقت پاسخی بوده به نیازهای آن دوره، کتاب های ارزشمند دیگری در زمینه فقه و اصول را هم نگاشته که اینک مورد استفاده محققان قرار می گیرد و کتاب المقنعه از آن جمله است.
 
کد مطلب: 5816
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۴
ساعت انتشار : ۰۷:۵۹
 
 
 


انتشار یافته : ۰نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر