داخلی صفحه فرهنگ عمومی آرشيو خبر
 
محمد مسجدجامعی
راهی که امام موسی صدر نشان داد
گفتگو و ديالوک اين که امروزه در همه جا از آن صحبت مي شود صرفاً‌ گفتگوي فلسفي و کلامي با مسيحيان غرب نيست که بعضاً حاصل چنداني هم ندارد. مهمتر آن است که گفتگو و تعامل را از گروه هاي ديني متفاوت در داخل منطقه خود آغاز کنيم. نتايج آن مطمئناً کمتر از نتايجي نيست که در گفتگوي با غربيان به دست مي آوريم.
مسجدجامعی
امروزه بيش از هر زمان ديگري به تأمل درباره تجربه امام موسي صدر در طي زمان حضورشان در لبنان نياز داريم و اينکه طرز تفکر و روش برخورد و منطق رفتاري ايشان در لبنان چگونه بود و چرا تا اين مقدار تأثير گذار و تعيين کننده شد.
بدون شک مهمترين عامل موفقيت ايشان ارتباط وسيع و گسترده با گروه‌هاي مختلف ديني و مذهبي بود و اينکه توانست احترام و اعتماد آنان را برانگيزد. اگر چه در نهايت هدف ارتقاء موقعيت و منزلت جامعه شيعه لبنان بود، اما اين مهم از طريق تعامل فعال با بخش‌هاي مختلف جامعه چند فرهنگي و چند قومي و چند ديني و مذهبي لبنان سرانجام يافت.
نکته اصلي در همين جا است. ايشان به درستي تشخيص داد که در زمان و مکاني زندگي مي‌‌کند که نمي‌تواند صرفاً در چارچوب جامعه شيعه و بدون توجه به ديگران، فعاليت کند و موفق شود. و به درستي احساس کرد که براي دفاع از حقوق شيعيان مي بايد با بخش هاي مختلف جامعه فعال لبنان در تماس باشد. البته در زمينه ارتباط با ديگران از سعه صدر برخوردار بود. گروه‌هاي مسيحي و غيرمسلمان را استثناء نکرد و به احتمال فراوان همين سياست و همين تعامل بود که به موفقيت شگرف ايشان انجاميد.
با اطمينان مي‌توان گفت اگر ايشان در کشوري عربي که فاقد اقليت مسيحي بود فعاليت مي‌کرد و يا ارتباطش تنها با گروه‌هاي اسلامي بود،  نمي‌توانست به موقعيتي که خود بدان نائل شد و جامعه شيعيان را بدان رسانيد، نائل شود. چرا که اين تنوع ارتباط، خود موجب گشايش بيشتر گروه‌هاي اسلامي نسبت به ابتکارهاي ايشان گرديد.
قابل انکار نيست که پختگي سياسي آقاي صدر نيز مرهون همين تعاملات بود. همچنانکه پختگي سياسي حزب‌الله لبنان هم نتيجه همين روح تعامل و همکاري با گرو‌هاي مختلف و منجمله مسيحيان است. در بين احزاب و تشکل‌هاي موجود در جهان عرب که در عين حال به خط مشي مقاومت معتقد و ملتزم هستند، هيچيک بلوغ فکري و رفتاري حزب الله را ندارند. عوامل فراواني در اين جريان موثر بوده و هست. اما بدون ترديد يکي از مهمترينش تمايل جدي آنها به گفتگو و تعامل با ديگران و از جمله گرو‌ه‌هاي مختلف مسيحي است. از ماروني‌ها و شاخه‌هاي مختلفش گرفته تا کليساهاي متنوع و متعدد ارتدوکس موجود در لبنان.
اما اينکه چگونه مي‌توانيم از تجربه ايشان در شرايط امروز بهره جوييم.
اجازه دهيد صريح‌تر صحبت کنم. در منطقه وسيع ما مجموعه‌اي از کشورهايي قرار دارد که از بي‌ثباتي سياسي و اجتماعي و اوج گيري تعصب و خشونت رنج مي‌برد. چه همسايگان خاورميانه اي و عرب ما و چه همسايگان شرقي ما. بدون شک بخشي از مشکل به دليل دخالت‌هاي خارجي است، اعم از آنکه از بيرون منطقه باشد و يا از کشورهاي منطقه. اما بخش مهمي از آن به دليل فقر فکري و فرهنگي و خشک انديشي و  جمود ديني و مذهبي و عدم تنوع اجتماعي است.
حضور اقليت مسيحي خصوصاً در کشورهاي عربي و امکان نقش‌آفريني آنها عليرغم مشکلاتي که مي‌تواند در بر داشته باشد، در نهايت به نفع تنوع و غناي اجتماعي و فرهنگي است. آن تنوعي که مانع از حاکميت مطلق تعصب‌هاي ديني مي‌شود. تعصب‌هايي که نه تنها عليه غير مسلمانان، بلکه عليه قاطبه مسلمانان است. آيا نه اين است که پس از آغاز بهار عربي در شمال آفريقا عموم آثار ديني و قبر‌ اوليا و  عرفاي موجود در اين منطقه با خاک يکسان شد. و نه اين است که به دليل تسلط يک گروه کوچک متعصب بسياري از عالمان و روشن انديشان مسلمان از ترس لب فرو بسته‌اتد.
در اينجا سخن از مسيحيان تبليغ کننده نيست. حضور آنان مطلقاً به زيان ثبات و آرامش اجتماعي است و موجب برانگيختن تعصبات مي‌شود. سخن در مورد مسيحياني است که در اين منطقه ريشه تاريخي دارند و بخشي از ميراث قديم و حتي جديد کشورهاي عربي را شکل داده‌اند. به ميراث و هويت ملي و قومي خود تکيه دارند و بدان افتخار مي‌کنند و عموماً‌ و بلکه کلاً‌ فاقد تمايلات تبشيري هستند. اينان حتي در برابر کليساهاي غربي که خواهان الحاق آنها به کليساهايشان هستند، مقاومت کرده و مي کنند.
حضور اين مسيحيان در مجموع به سود ما و به سود همه مسلماناني است که به دور از تعصبات سلفي‌گونه به اسلام معتقد و ملتزم‌اند. متأسفانه در طي سالهاي اخير و خاصه در طول سه سال اخير تعداد قابل توجهي از مسيحيان مهاجرت کرده و عده فراواني در صدد مهاجرت مي‌باشند. و اين به سود تعادل اجتماعي و فرهنگي منطقه نيست.
اين نکته به دلايل بسيار بيشتري براي ما از اهميت به مراتب بيشتري برخوردار است. بهتر است در اينجا به علت سوء تفاهم هايي که مي تواند ايجاد کند،  به اين دلايل اشاره نشود.  اما لازم است در اين زمينه ‌ها بيشتر بينديشيم. خلاصه عرض کنم، آن عراق و لبنان و سوريه و حتي مصري بيشتر به نفع ما و در نهايت در کنار ما است که اقليت مسيحي‌اش شأن و منزلتي متناسب با وزن تاريخي‌اش داشته باشد و اصولاً آن منطقه‌اي عملاً بيشتر به نفع ما است که مسيحيانش نقشي در خور داشته باشند.
انديشه و فقه اسلامي در قلمرو اهل سنت در حال حاضر به عللي فاقد ابزارهاي کنترل کننده براي روي آوري به افراطي‌گرايي عملي و اعتقادي است. اين کنترل از طريق نصيحت و انتقاد  و احياناً برخورد قابل حصول نيست، بايد ترکيب نيروهاي اجتماعي به گونه‌اي باشد که روي آوري به افراطي‌گري را مانع شود و يا لااقل تضعيف کند. بدون شک در اين ميان عوامل ديگر و از جمله به افزايش سطح علم و آگاهي و مبارزه با بيسوادي و فقر فرهنگي را سهمي ‌اساسي است. همچنانکه نبايد اهميت و اولويت توسعه اقتصادي و اجتماعي و آموزشي را از نظر دور داشت.
 اما در نهايت بايد بپذيريم که حضور آنها و حضور فعال اجتماعي و فکري و فرهنگي آنها به سود ما است و اين در صورتي تحقق مي يابد که تعاملي واقعي به همراه احترام و اعتماد وجود داشته باشد. موفقيت آقای صدر عمدتا به همين علت بود. لازم است در تجربه ايشان تأمل کنيم و با الهام از آن و با توجه به شرايط امروز سياست جديد تعاملي و گفتگويي خود را تدوين و اعمال نمائيم.
گفتگو و ديالوک اين که امروزه در همه جا از آن صحبت مي شود صرفاً‌ گفتگوي فلسفي و کلامي با مسيحيان غرب نيست که بعضاً حاصل چنداني هم ندارد. مهمتر آن است که گفتگو و تعامل را از گروه هاي ديني متفاوت در داخل منطقه خود آغاز کنيم. نتايج آن مطمئناً کمتر از نتايجي نيست که در گفتگوي با غربيان به دست مي آوريم. در موقعيت موجود که متأسفانه عموم گروه هاي فعال اجتماعي و سياسي موجود در صحنه منطقه که اکثراً تحت تأثير انديشه سلفيان و تبليغات ضد ايراني و ضد شيعي آنان قرار دارند، پرداختن به آنچه گفت آمد يک ضرورت است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 متن سخنراني دکتر محمد مسجد جامعي در دانشگاه اديان و مذاهب به مناسبت يادبود اولين حضور و سخنراني امام موسي صدر در کليساي «کبوشين» لبنان.
 
کد مطلب: 3385
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۷ اسفند ۱۳۹۲
ساعت انتشار : ۱۶:۵۹
 
 


انتشار یافته : ۰نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر