داخلی صفحه دیدگاه آرشيو يادداشت
 
خطری بزرگتر از «گورخوابی»
حسينعلی رحمتی
انتشار یك گزارش درباره افراد بی بضاعتی كه برای در امان ماندن از سرما در قبرهای پیش‌ساخته زندگی می‌كنند، به مدد شبكه‌های اجتماعی موجب شد كه برخی از مردم ومسئولان نسبت به آن عكس‌العمل نشان داده و در پی چاره برآیند. این كار هرچند لازم و ضروری است ولی در كنار آن باید كار مهم دیگری هم انجام شود و آن هم بررسی عوامل و زمینه‌هایی است كه موجب «ایجاد» و «گسترش» معضلاتی چون گورخوابی می‌شود. «یكی» از این عوامل كه به حوزه اخلاق مربوط می‌شود چیزی است كه نگارنده آن را «كرختی اخلاقی» می‌نامد. این خطر هم مسئولان و هم شهروندان را تهدید می‌كند و اگر برای آن چاره‌ای اندیشیده نشود این‌گونه معضلات كاهش پیدا نخواهد كرد.
1. تعریف:
كرختی اخلاقی، كه با «ضعف اخلاقی» (moral weakness) و «بی‌تفاوتی اخلاقی» (moral disengagement) در ارتباط است، حالتی است كه در انسان به مرور پدید می‌آید و فرد به جایی می‌رسد كه نسبت به درد و رنج دیگران كاملاً بی‌تفاوت می‌شود؛ شبیه بدن انسان كه در سرمای زیاد حس خود را از دست می‌دهد و دیگر نسبت به محرك‌های بیرونی عكس‌العمل نشان نمی‌دهد. طبیعتاً این مسئله فقط در مواجهه با گورخوابی نیست بلكه درباره دیگر مشكلات جامعه (از قبیل اعتیاد، تضییع حقوق، روابط ناسالم اخلاقی و مانند آن) نیز صادق است.

2. پیامدها:
كرختی اخلاقی مانع انجام «فعل اخلاقی» می‌شود و این امر فقط به قربانیان معضلات جامعه آسیب نمی‌رساند، بلكه از یك سو به ضرر خود فاعل اخلاقی است، چون اولاً وظیفه خود را انجام نداده است، ثانیاً مشكلاتی كه در جامعه پیش می‌آید به طور مستقیم یا غیرمستقیم به او هم آسیب وارد می‌كند. از سوی دیگر به ضرر جامعه است و گسترش مشكلات اجتماعی و اخلاقی كم‌كم موجب معضلات اقتصادی، فرهنگی، عاطفی و حتی سیاسی و امنیتی می‌شود و طبیعتاً به كلیت جامعه نیز ضرر می‌زند.

3. نشانه‌های كرختی اخلاقی: 
هر یك از ما چنانچه از درد و رنج دیگران بی‌خبر باشیم یا اگر خبردار شویم هیچ تأثر روحی و (از همه مهم تر)‌ تلاش عملی انجام ندهیم و اخبار درد و رنج دیگران برای ما تفاوتی با اخبار ورزشی و تغییر آب و هوا نداشته باشد بدانیم كه دچار كرختی اخلاقی شده ایم. 

4. عوامل و زمینه‌ها: 
تمركز بیش از اندازه بر «خودم و خانواده‌ام» و «دیگر» محسوب كردن دیگران و اعتقاد به این كه «به من چه؟» به مرور زمان آدمی را به كرختی اخلاقی مبتلا می‌كند. 

5. درمان: 
چند راه به نظر می رسد: اولاً احساس مسئولیت در قبال مشكلات انسان‌های دیگر، ثانیاً تقویت حس شفقت و نوع‌دوستی نسبت به دیگران، ثالثاً «عزم و اراده» بر مبارزه با بی‌تفاوتی و انجام «اقدامات عملی» در این زمینه. امام علی(ع) در نامه به عثمان بن حنیف،‌ كارگزار خود در بصره، راه رهایی از كرختی اخلاقی را نشان می‌دهد. مضمون حرف امام این است كه من هم می‌توانم دربرابر سختی و درد دیگران بگویم «به من چه؟» و فقط به فكر خودم باشم ولی نمی‌گذارم كه «هواى نفسم بر من غلبه كند، و حرصم مرا به انتخاب غذاهاى لذیذ وادار نماید در حالى كه شاید در حجاز یا یمامه كسى زندگى كند كه براى او امیدى به یك قرص نان نیست، و سیرى شكم را به یاد نداشته باشد؛ یا آنكه شب را با شكم سیر صبح كنم در حالى كه در اطرافم شكم‌هاى گرسنه، و جگرهایى سوزان باشد»(نهج البلاغه، نامه 45، ترجمه انصاریان).

6. وظایف مسئولان:
مدیران جامعه بیش از شهروندان باید مواظب كرختی اخلاقی باشند. آنان باید با برنامه‌ریزی و برداشتن گام‌های عملی بلندمدت و كوتاه‌مدت موجب كاهش رنج افراد جامعه شوند.

7. وظایف شهروندان:
 هر یك از ما شهروندان هم اخلاقاً موظفیم در قبال معضلات و رنج‌های دیگر انسان‌های جامعه حساسیت داشته باشیم و در حد وسع و توانمان برای كاهش آنها اقدامات عملی داشته باشیم. و همواره بررسی كنیم كه مبادا وجدان اخلاقی‌مان دچار گورخوابی شده باشد و از آن بی‌خبر باشیم.
 
کد مطلب: 7070
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۹ دی ۱۳۹۵
ساعت انتشار : ۱۵:۵۹
 
 
گورخوابی/ کرختی اخلاقی/ اخلاق عمومی/ حسينعلی رحمتی
 


انتشار یافته : ۰نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر