داخلی صفحه دیدگاه آرشيو يادداشت
 
خدای متعالی در زیست مؤمنانه
هاله عبدالهی راد
خالقیت الهی یکی از ارکان خداشناسی توحیدی در ادیان ابراهیمی (اسلام، یهودیت و مسیحیت) است.خداوند خالق است یعنی ماسوای خود را آفریده است. در این ادیان صرف نظر از اینکه این آفرینش به چه نحوی است، فرض صفت خالقیت و فاعلیت برای خداوند یکی از ضروریات باورمندی دینی است.
هاله عبدالهی راد
دکتری فلسفه دین
دانشگاه علوم تحقیقات تهران
هاله عبدالهی راد دکتری فلسفه دین دانشگاه علوم تحقیقات تهران
مطابق خداشناسی توحیدی، خداوند خالق متشخص (personal creator) است که ماسوای خود را بر اساس علم مطلق (all knowing) و خیریت محضش  (all good) آفریده است. شأن خالقیت خداوند برتری و تعالی او نسبت به ماسوای خود را ایجاب می کند. او وجود محض(Being- itself) و قائم بالذات (self-sustaining) است و دلیل وجودی تمام موجودات ماسوای خود است. او موجودی متعالی (transcendent)  است، یعنی موجودی به‌کلی دیگر است. در اذهان نمی گنجد و نمی توان به شناخت کامل او نائل شد.

صفات او هرچند شباهت مفهومی با صفات انسانی دارد اما متناسب با ذات اوست. علم او مختص اوست چرا که: بکل شیء علیم است. او امر قدسی (sacred) است که غیر قابل وصف است،  امری راز آلود و پرهیبت است و نمی‌توان به کنه حقیقتش دست یافت. اما با تمام این اوصاف می‌توان با او ارتباط وجودی برقرار کرد و او را مورد خطاب قرار داد.

تعالی خداوند به معنای این است که او در اذهان نمی‌گنجد اما به این معنا نیست که نمی‌توان با او ارتباط داشت. خدای متعالی موضوع یک رابطه و یک جریان سیال وجودی به نام «ایمان» (faith) قرار می­‌گیرد. چنین رابطه‌ای، ذات نامحدود و متعالی را با موجود مادی و محدود پیوند می‌زند. ایمان، موجود محدود و نامتعالی را تحت سیطره وجودی ذات متعالی قرار می‌دهد و موجود نامتعالی درجریان  این رابطه وجودی به شناخت خود نائل می‌آید. نتیجه‌ای که از چنین رابطه‌ای بر می‌آید این است که تعالی خداوند نه تنها عامل دوری او از بندگانش نیست بلکه عالی‌ترین توجیه در اثبات مقوله ایمان است. اگر ایمان را جریان سیال وجودی  بین خالق و مخلوق بنامیم، توجیه و تبیین چنین رابطه‌ای تنها در ذیل قائلیت به تعالی خدای خالق امکان‌پذیر است. تعالی خداوند و غیریتش از مخلوقات، او را از دسترس روح انسانی خارج نمی‌سازد بلکه انسان را بیش از پیش به‌سوی خود فرا می‌خواند و او را در ورود به رابطه  ایمانی  برمی‌انگیزد. ایمان عاملی است که  انسان را با ذات متعالی پیوند می‌دهد. در این پیوند مقدس انسان خود را بازمی‌شناسد و به معرفت خویش نائل می‌آید.

در فرهنگ‌ها و مکاتبی که این تعالی از مخلوقات و ماسوی‌الله از خداوند سلب می‌شود، مفهوم خدا تنزل می‌یابد و تبدیل به موجودی  هم‌ردیف با سایر مخلوقات می‌شود. در چنین تلقی‌ای از خدا، او در کنار موجودات است و رازآلود و پرهیبت  و مقدس نیست. توجیه چنین خدایی برای سازندگانش این است که  او در کنار ما و در دسترس ماست  و درد بندگانش را می‌فهمد و به احساس آنها پاسخ می‌دهد. اما به نظر می‌رسد چنین خدایی تنها می‌تواند نقش سنگ صبوری را داشته باشد که  محرم راز انسان تنهای این عصر است، در کنار او قرار می‌گیرد و انسان درمانده در بحر توهم، معضلات روحی‌اش را بر او عرضه می‌کند و انتظار دارد این خدای محسوس بسان یک طبیب توانمند یا ساحری بی‌همتا، حاجاتش را برآورد. چنین خدایی موضع و مبنای احساسات و عواطف و حب و بغض‌های انسانی قرار می‌گیرد.

چنین خدایی نمی‌تواند یک سوی رابطه متعالی – نامتعالی قرار گیرد. در نتیجه فرایندی به‌نام ایمان به مفهوم جریان معنوی – معرفتی شکل نمی‌گیرد. در این چنین رابطه‌ای خدا آن‌قدر تنزل یافته که هم‌طراز «من انسان» است و ارتباط من-او یک رابطه عرضی است. چنین رابطه‌ای شاید بتواند به‌طور موضعی درد و رنج  روحی انسان را کاهش دهد اما روح او را تعالی نمی‌بخشد(در صورتی که تعالی روح انسانی را تنها در سایه ارتباط وجودی با موجود متعالی تعریف کنیم). در چنین ارتباطی روح انسان تنها قادر است تظاهراتش را بر روی موجودی که او را همیشه در کنار خودش می‌بیند، فرافکنی کند، موجودی نامتعالی که موضوع ایمان قرار نمی‌گیرد بلکه طرف دیگر یک رابطه احساسی‌–عاطفی است که در عرض سایر موجوداتی که انسان با آنها در ارتباط است قرار دارد.

نهایت اینکه تعالی خداوند نسبت به انسان عامل اصلی برقراری یک جریان وجودی - معنوی و ارادی به‌نام «ایمان» است. انسان در سایه ایمان به‌سوی تعالی حرکت می‌کند و این حرکت او را از تعینات عالم محدود مادی آزاد می‌سازد. اما خدای سنگ صبور، تنها موجودی ساخته ذهن انسان تنها و اندوهناک و سردرگم است که قادر به تعالی بخشی روح انسانی نیست.
 
کد مطلب: 7301
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : جمعه ۲۵ فروردين ۱۳۹۶
ساعت انتشار : ۲۱:۲۱
 
 


انتشار یافته : ۰نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر