داخلی صفحه دیدگاه آرشيو يادداشت
 
دفاعیه‌ای در باب اخلاق و دین
علی شفیعی
سال‌هاست در چنین ایامی(انتخابات) اخلاق و نُمادهای آن از یک‌سو و دین و المان‌ها و الگوهای آن از سوی دیگر در شکل‌ها و قالب‌های متعددی مورد تعرض قرار می‌گیرند و چند گام دیگر جامعه پیرامونی از اخلاق و دین دور می‌شوند. اخلاق و دین دو عنصر مهم هویت سازند که هریک به دلایلی و بخشی از انسان‌ها را می‌توانند مدیریت و کنترل کنند که اگر این دوپایه و اساس فروریزند جامعه از درون دچار گُسست می‌شود و سقوط می‌کند.
دفاعیه‌ای در باب اخلاق و دین
هزینه کردن از اخلاق و عالمان اخلاقی
سیاست و رفتارهای سیاسی در جوامعی هم چون جامعه پیرامونی ما آن‌چنان پر هیمنه و به‌غلط چنان جغرافیایی گسترده دارد که حتی حریم خصوصی و حیات خلوت همه شهروندانش را با تهدید مواجهه کرده است. در چنین فضایی است که اخلاق و عالمان اخلاق هر از چندی به بازی گرفته شده و مورد تعرض قرار می‌گیرند که اگر مدیریت نشود در درازمدت بنیان‌های اخلاق و اخلاق‌گرایی با فروپاشی وحشتناکی مواجهه خواهد شد.

هزینه کردن از اخلاق و عالمان اخلاقی گرچه نشان‌دهنده فهم سیاست‌بازان و متولیان سیاست نسبت به اهمیت و نقش اخلاق در جامعه است اما اشکال آن است که از این فهم درست سوءاستفاده کرده و دل‌بستگی مردم و شهروندان به این‌گونه امور را به نفع خویش مصادره می‌کنند.

این‌که کسی با سخنان و رفتارهای خویش و با تمسک به گزاره و آموزه‌های اخلاقی رفتارهایی غیراخلاقی انجام دهد رفتاری ریاکارانه و مزورانه است که گاه به‌راحتی قابل‌تشخیص نیست و سال‌ها باید بگذرد تا این جنبه از شخصیت و رفتارهای این جماعت نمایان شود. این فاصله گاه آن‌قدر زیاد است که سرمایه عمومی و اجتماعی زیادی از دست می‌رود.

هنوز از یاد نبردیم کسانی را که با تمسک به گزاره‌های آخرالزمانی و ...به اعتماد دو نسل خیانت کردند و بعد معلوم شد که سودایی دیگر دارند. استفاده کردن از برخی شعارها و نمادهای اخلاقی در ایام تبلیغات و در مناظره‌های ملی و محلی برای نفی رقیب و غلبه بر رقبا سال‌هاست در این سرزمین آزموده می‌شود و هم چنان نیز با برخی رفتارها در همین ایام پیشا انتخابات ظاهراً قرار است تداوم پیدا کند.

در کنار این‌گونه بهره‌گیری‌های غیراخلاقی از اخلاق برخی نیز تلاش می‌کنند از عالمانی که سرمایه‌های اخلاقی جامعه هستند نیز به نفع خویش سوءاستفاده کنند. عالمان اخلاق سرمایه‌های اجتماعی یک جامعه هستند و برفرض که آنان خود به جهت سلامت نفس و بی‌آلایشی متوجه نیستند سیاستمداران حق ندارند آنان را مصادره کنند. اگر سیاست‌مداری دغدغه اخلاق داشته باشد حتی اگر زمینه استفاده از عالمان اخلاق در تبلیغ برایش فراهم باشد هم این کار را نخواهد کرد.

این‌که در چنین ایامی مواجه می‌شویم که از قول فلان معلم اخلاق نقل می‌شود «به فلانی رأی بدهید تا آخرت شما تأمین گردد» یا «مدیون خون سیدالشهدا هستید اگر به فلانی رأی ندهید...» و ...می‌توانند نقش این عالمان را با چالش جدی مواجه کند کما این‌که این‌گونه شده است.

اگرچه باید به عالمان اخلاق از سر تواضع و فروتنی و ارادت باید توصیه کرد که چون شما گرامیان سرمایه‌های اجتماعی هستید خویشتن‌داری کنید و این‌گونه سخن نگونید اما این تکلیف ما را ساقط نمی‌کند بلکه تک‌تک ما موظفیم نگذاریم چنین اتفاقی بیفتد.

2. هزینه کردن از دین و نُمادهای دینی
آسیب دیگر یا مشکل دیگری که این روزها خود را نشان می‌دهد و هر از چندی هم تکرار می‌شود مصادره دین و نُمادهای دینی به نفع جریانات و افراد و گروه‌های خاص است. گاه دین را و آموزه‌های دینی را به خود گره می‌زنیم و دیگر گاه یا نمادهای دینی و شخصیت‌های دینی را به‌اندازه خویش کوچک می‌کنیم یا خود را به‌اندازه آن‌ها بالا می‌بریم تا بتوانیم به اثبات خویش و نفی دیگران بپردازیم.

2-1. هزینه کردن از دین برای اثبات خویش
در اطراف ما هستند کسانی که خود را متولی دین می‌دانند و ازآنجاکه کسی نیست به این حضرات یادآوری کند که این انسان‌ها هستند که باید خود را با دین بسنجند نه این‌که دین را با خود بسنجند سدی و مانعی در مقابل این رفتارهای خویش نمی‌یابند و لذا سال‌هاست که این‌گونه زیست می‌کنند.

بارها شنیده و دیده‌ایم که افرادی و جریاناتی در این ایام با هزینه کردن از دین و گزاره‌های دینی؛ بهره‌گیری شخصی کرده و ازآنجاکه دین را به خود گره می‌زنند تلاش فراوانی می‌کنند تا به لطایف‌الحیل رقیب را از صحنه بیرون کنند غافل از این‌که آنچه در درازمدت از میدان بیرون می‌رود دین است. دینی که چنان دیده شود تا به‌اندازه یک شخص یا یک جریان یا یک صنف کوچک شود و به یک فرد و یک جریان گره بخورد دیر یا زود با آسیب جدی بحران مشروعیت مواجه می‌شود.

سؤال و ابهام جدی که اینجا می‌توان مطرح کرد این است که ما چه توجیه شرعی یا عقلی داریم که دین را به‌اندازه قامت کوتاه خویش کوچک کنیم و از آن نردبانی درست کنیم تا برای مدتی قدکوتاهمان به سُخره گرفته نشود؟

2-2. شبیه‌سازی متنی و مصداقی
یکی دیگر از روش‌های غلطی که سال‌هاست در این سرزمین آزموده شده و می‌شود شبیه‌سازی متنی و مصداقی برای متون دینی و کهن است. روایتی می‌خوانیم و بدون توجه به زمانه و زمینه صدور و هزار نکته دیگری که معمولاً در صدور روایت و فهم درست آن دخالت دارد خود و دوستان خود یا رقیبان خویش را مصداقی از آن متن می‌دانیم. این‌گونه تطبیقات به‌صورت تدریجی اصل متن را با مشکل مشروعیت مواجه می‌کند چراکه ندیدن زمانه و زمینه صدور؛ این ظرفیت را ایجاد می‌کند که هر کس به فراخور درک خود به این مشابه‌سازی‌ها بپردازد که این مشابه‌سازی‌های متفاوت به‌تدریج متون را به تشابه انداخته و کارکرد آن را با مشکل مواجه می‌کند.

کسانی که این‌گونه شبیه‌سازی‌ها را انجام می‌دهند هر چه جایگاه اجتماعی بلندتری داشته باشند به همان میزان در ایجاد چالش تأثیرگذارترند.

2-3. شبیه‌سازی شخصیتی و همسان‌سازی وقایع
صورت دیگر شبیه‌سازی، مشابه‌سازی شخصیتی است. برخی از افراد سال‌هاست به این شکل به اثبات خویش و همراهان خویش و نفی و مبارزه با رقبا می‌پردازند و تلاش می‌کنند برای حذف رقیب یا رقبا یکی را عمروعاص بخوانند و دیگری را حرمله بنامند. برای جذب مشتری یکی را مالک اشتر می‌نامند و دیگری را سید خراسانی؛ غافل از این‌که این‌ها اگر کارکرد مقطعی داشته باشد و در کوتاه‌مدت به جذب مشتری کمک کند اما آسیب درازمدت دارند. به‌راستی چرا گرامیانی که وارد این‌گونه فضاها می‌شوند تلاش نمی‌کنند تا خویشتن را شفاف کنند و داشته‌های خود را عرضه بدارند نه آن‌که عِرض دیگران را به حراج بگذارند.

بیایید اخلاق و دین را در همان جایگاهی که هستند بنشانیم و این دو عزیز را فدای خویش نکنیم.
 
کد مطلب: 7305
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : شنبه ۲۶ فروردين ۱۳۹۶
ساعت انتشار : ۲۰:۱۹
 
 


انتشار یافته : ۰نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر