داخلی صفحه پیاده‌روی آیینی در عید غدیر آرشيو يادداشت
 
راهپیمایی روز غدیر و دو رویکرد
محمود فروزبخش
وقتی که ما از چنین مناسکی صحبت می کنیم دو رویکرد اساسی می توانیم داشته باشییم. رویکرد اول که همان رویکرد خوب و بد است. در رویکرد اول به این پرسش پاسخ خواهیم داد که آیا این مناسک چیز خوبی است یا چیز بدی است و به دنبال آن از خود می پرسیم که آیا باید در چنین مراسمی شرکت کنیم یا نه زیرا به هر حال شرکت ما در چنین مراسمی به معنای تایید است از طرف دیگر اگر چنین مراسمی خوب باشد، شرکت نکردن در آن موجب از دست رفتن فیض معنوی است. و یا حتی در سطحی بالاتر آیا از چنین مناسکی حمایت بکنیم یا نه؟ اینها تماما سوالاتی است که در رویکرد اول مطرح می شود و معمولا فهم عمومی جامعه از یک مسئله همین پرداختن به این سوال است یعنی سوالی که جوابش به یک کلمه برسد بد یا خوب.
اما در رویکرد علوم انسانی همواره یک رویکرد دومی هم وجود دارد که سعی دارد خود را فارغ از ماجرای بد یا خوب، نشان داده و کمی از ماجرا فاصله گرفته با دیدی دیگر مقوله را پیگیری کند. برای مثال در همین مورد مذکور ما می توانیم یک رویکرد دیگر را هم از جهت تحلیل فراخوان کنیم و بپرسیم وجود چنین مناسکی نشان دهنده چه چیزی است؟

به این معنا که وقوع این گونه مناسک و ظهور روز افزون آنها به کسی که می خواهد جامعه ایران را بشناسد چه علامتی می دهد. ممکن است در نگاه اول کسی بگوید هنگامی که این مناسک ها زیاد می شود و مردم هم به صورت مشتاقانه و داوطلبانه در آن ها به صورت گشترده شرکت می کنند پس می توان نتیجه گرفت که جامعه ما در حال بیشتر مذهبی شدن است.

از طرف دیگر هم می توان به این قضیه کاملا به صورت عکس نگاه کرد و بیان کرد که رواج روزافزون مناسک ها به این معناست که دین در جامعه امروزی ایران هر چه بیشتر مناسکی تر می شود. البته کسی که چنین ادعایی را مطرح می کند باید آمارهای دیگری را در مورد وضعیت دین داری مردم شهرهای بزرگ ایران ارائه کند. آماری که در آن ها تایید شود که میزان گرایش معموم مردم به احکام اسلامی در حال کاهش است.

در زمینه اخلاق اسلامی نیز نیازمند چنین آمار و ارقامی هستیم هر چند که در حوزه اخلاق پر مشخص است که جامعه ایرا حداقل در سال های اخیر با افتی محسوس در زمینه اخلاقیات مواجه بوده است و این مهم را هر بیننده ای می تواند فهم کند و چندان نیاز به استدلال های جامعه شناسانه ندارد. حال اگر کسی به ما فهماند که همین مردمی که به صورت گسترده در منساک مذهبی شرکت می کنند همین مردم در زمینه اخلاق و احکام در وضعیت خوبی به سر نمی برند، ما آماد پذیرش این واقعیت می شویم که جامعه ایران دارد دین را به صورت مناسکی فهم می کند.

فهم مناسکی دین چیزی مانند همان فهم سوپرمارکتی دین است یعنی فرد دین دار همچون شخصی که وارد سوپرمارکت شده است از هر قفسه ای آن چیز را که می خواهد برمی دارد از قفهسه مناسک و آیین ها، بیشتر و از قفسه اخلاق و احکام کمتر برمی دارد. این به معنای دین مناسکی است طبیعی است در انبوه یافتن حجم مناسک ها، نگاه عقل گرا و برهانی به آموزه ها و عقاید دینی نیز خود به خود کاهش می یابد و عناصر ظاهری از اهمیت بیشتر برخورد می شوند.

پس مطابق با رویکرد دوم ما به صورت مستقیم در مورد مناسک جدید راهپیمایی غدیر صحبت نمی کنیم. چه بسا نویسنده این مورد را خوب بداند و اتفاقا اگر ساکن شهر قم بود در این گردهمایی معنوی هم شرکت می کرد. این طور نسیت که نویسنده ضد چنن حرکت مذهبی جدیدی باشد و چه بسا حامی آن هم هست منتها مطابق با رویکرد دوم نویسنده می پذیرد و اعلام می کند که راهپیمایی روز غدیر در کنار سایر مناسک های اضافه شده در ایران به خصوص در 20 سال اخیر، نشان دهنده مناسکی شدن هرچه بیشتر دین در ایران است که در نهایت می تواند به نوعی معنویت گرایی را جایگزین شریعت گرایی کند.

همچنین چنین رویکردی در امر تبلیغ دین سبب می شود که در سال های آتی گروهی که برای اشاعه دین از روش عقلایی تاکید دارند به حاشیه بروند و گروه هایی که به امور سطحی تر بیشتر توجه دارند، بیشتر مورد اقبال و توجه قرار بگیرند.
 
کد مطلب: 7504
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : شنبه ۱۸ شهريور ۱۳۹۶
ساعت انتشار : ۰۰:۰۵
 
 
 
 


انتشار یافته : ۰نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر