داخلی صفحه دیدگاه آرشيو يادداشت
۱
 
تأثیر میرزای نائینی در زیست سیاسی ما
مهدی کاظمی زمهریر
نوشتن ستایش‌آمیز درباره میرزا محمدحسین نائینی (1315-1239) سهل است؛ خیل پژوهشگرانی که از وی ستایش می‌کنند، و درباره نوآوری‌های وی می‌نویسند، به حد کافی حجت و امکان برای نویسندگان فراهم می‌کند، که بی‌هیچ نگرانی درباره وی قلم‌فرسایی کنند. اما، من قصد دارم نوشته خود را با عنوان «بحران بی‌بنیادی» در اثر نائینی یعنی "تنبیه الامه و تنزیه المله" آغاز کنم.
مهدی کاظمی زمهریر
استاد دانشگاه مفید
مهدی کاظمی زمهریر استاد دانشگاه مفید
1. نوشته نائینی به یک عبارت نوشته فیلسوفانه‌ای نیست؛ کتاب از اسلوب فیلسوفانه برای تحلیل پدیدار سیاست بهره نمی‌گیرد، و نویسنده اصراری برای پی‌گیری ریشه‌ای گزاره‌های کلیدی‌اش و تن دادن به الزامات نظری آنها را ندارد. اما، با‌وجوداین، کتابی تاریخ‌ساز و اثرگذار است.
 
2. ریشه اثرگذاری " تنبیه" نه در انسجام نظری آن بلکه در خصلت مرزی اثر است. این اثر در مرز سه گفتمان غالب در دوره مشروطه – یعنی نگاه مصلحت‌گرا، حق‌گرا و شریعت گرا به نظم سیاسی - شکل‌گرفته و تلفیقی از این سه منظر را برای ساخت الگویی از نظم سیاسی بکار بسته است. خصلت تلفیقی و مرزی اثر باعث شده که کتاب انعکاس‌دهنده کشاکش‌های اجتماعی و ایدئولوژیک موجود در جامعه ایران باشد، و مخاطبان متنوعی، هرکدام از منظری، چهره خود را در آن یابند؛ همین وضعیت است که آن را به کتابی مهم و پرخواننده تبدیل کرده است.
 
3.  نوشته نائینی، دچار تعارضات درونی است و استدلال‌های مقدماتی، میانی و انتهایی آن با یکدیگر سازگار نیست؛ وی درحالی‌که در آغاز اثر اصل برابری شهروندان را با سلطان تأسیس می‌کند، اما، توانایی عرضه برداشت ریشه‌ای از این اصل و تبعات آن بر درک ما از سیاست و حوزه عمومی را (به‌ویژه در تقابل با اصل ولایت و نگرش‌های فقیهانه به نظم سیاسی) ندارد. میرزای نائینی همانند نویسنده کتاب "عوائد الایام"، درحالی‌که با روایت جدیدی از اصل "عدم ولایت " شروع می‌کند، اما درنهایت تألیف جدیدی از " اصل ولایت" را در پیوند با "گفتمان" و "نهادهای" مدرن عرضه می‌کند.
 
4. اما، اهمیت نائینی صرفاً" در خصلت مرزی اثر نیست. بلکه، می‌توان مدعی شد ترکیبی از کتاب "تنبیه" نائینی و " حکومت اسلامی" امام (ره)، بنیان نظری لازم را برای ساخت جمهوری اسلامی فراهم ساخت. حتی می‌توان خطر کرد و این ادعا را مطرح نمود که کتاب "حکومت اسلامی" مکمل "تنبیه" و جانشین فصول انتهایی کتاب نائینی است که نائینی خود آنها را حذف کرده بود.
 
5. اما، اگر کتاب نائینی از منابع مهم در ساخت نظری و نهادی سیاست در دوره معاصر است، در این صورت سه چشم‌انداز نظری را برای ما خلق خواهد کرد: اولاً"، فهم تجربه زیست سیاسی در دوره معاصر نیازمند فهم مجادلات نظری موجود در کتاب نائینی میان گفتمان‌های مصلحت‌گرا، حق‌گرا و شریعت گرا است. ثانیاً"، ریشه بحران نظری در کتاب نائینی، خصلت عمل‌گرایانه تألیف نائینی و بی‌بنیادی اثر وی است. این بدان معناست که حل‌وفصل نشدن تعارضات نظری موجود در این اثر، خود را به‌صورت تعارضات نظری و عملی در زیست سیاسی معاصر به نمایش گذاشته است. ثالثاً"، گذار از بحران نظری فعلی نه با تمسک به الگوی نظری میرزای نائینی بلکه با نقد آن و تلاش برای تأسیس درکی فلسفی‌تر و بنیان‌گرایانه‌تر از نظم سیاسی ممکن است.
 
 
کد مطلب: 7867
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲۵ مرداد ۱۳۹۷
ساعت انتشار : ۰۷:۲۵
 
 


انتشار یافته : ۱نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر
مصطفی
United States
۱۳۹۷-۰۵-۲۵ ۰۸:۴۷:۲۱
سلام
ممنون بابت مطلبتون
سوالم اینه ک اگه کتاب نایینی بنیان نظری ساخت ج.ا.ا رو فراهم کرده، پس چرا عقاید و آراء ایشون در این کتاب، در بعد از انقلاب و به خصوص بین حوزویان متروک مونده؟ (3125)