داخلی صفحه دیدگاه آرشيو يادداشت
 
روحانیت؛ نیازمند بازتعریف هویت
محمد وکیلی
نوع تعامل روحانیت با محیط پیرامون خود در تمام عرصه‌های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و حتی اقتصادی طی چند سال اخیر، دچار تغییرات اساسی شده است. از طرفی جایگاه روحانیت به‌عنوان گروه مرجع، مورد خدشه قرارگرفته و گزارش‌هایی از تنزل قابل‌توجه جایگاه روحانیت در سلسله گروه‌های مرجع منتشر شده، ازلحاظ اقتصادی برنامه‌های توسعه‌ای حوزه‌های علمیه بیش از آنکه متکی به حمایت‌های مردمی باشد به بودجه‌های دولتی وابسته گشته و ازلحاظ سیاسی نشانه‌هایی از تنزل اعتبارش مشهود است.
روحانیت؛ نیازمند بازتعریف هویت
این تغییر، موجب بروز واکنش‌هایی شده که قبل از این سابقه نداشته است؛ واکنش‌هایی که در درجات مختلف از طرف طیف‌های مختلفی صورت می‌گیرد: شبکه‌های به‌اصطلاح آن‌ور آبی برنامه‌های متنوعی برای بررسی نظام، نقش و کارکرد روحانیت ترتیب می‌دهند. نشست‌های مختلف و متنوعی در مورد روحانیت در مراکز علمی مختلف برگزار می‌شود و پژوهش‌ها و پایان‌نامه‌های متعددی اخیراً به این سو سوق داده شده است. این نهاد توسط شخصیتهای مختلفی از رحیم‌پور تا جلایی‌پور مورد نقد و کنکاش قرار می‌گیرد. و نیز از طرف بدنه عمومی اجتماع که به برکت فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی امکان ایفای نقش فعال یافته‌اند، مورد اظهار نظر، نقد و ارزیابی قرار می‌گیرد. تعرض‌های خیابانی که طی چند سال گذشته افزایش چشمگیری داشته و چندین روحانی مورد تعرض، خشونت خیابانی، ضرب و شتم قرار گرفته و تعدادی نیز کشته شده‌اند. این چنین مواردی نشان از آن دارد که نوع تعامل روحانیت با جامعه دچار تغییری اساسی شده و به شکل بی سابقه‌ای اوبژه جریان‌ها و تفکرات مختلف واقع شده است. این چنین تغییری با توجه به گستردگی و عمیق بودنش ازلحاظ جامعه شناسی نیازمند تبیین و تحلیل است.
 
بر همین اساس به نظر می‌رسد که روحانیت جهت بازیابی تعامل خود با جامعه پیرامونی، نیازمند بازتعریف هویت خویش است، بازتعریفی که حداقل باید سه محور را شامل شود:
1. تعریف سازمان و نهاد روحانیت و جایگاه روحانیون در این سازمان؛ امروزه این نهاد به حدی از پیچیدگی و متداخل رسیده است که بر اساس نگرش‌ها و مبانی سابق، امکان درک و تحلیل آن وجود ندارد (کتاب شکل‌گیری سازمان روحانیت شیعه نوشته محمدعلی اخلاقی)
 
2. کارکرد و نقش روحانیت: هرچند به کارکرد و نقش روحانیت (به معنای شغل، وظیفه، هدف و...) پرداخته شده اما آن چه مراد است و کمتر بدان پرداخته شده عمل و وظیفه اجتماعی سازمان روحانیت شیعه است.
3. اشکال و شیوه‌های ایفای نقش: طی سالهای گذشته ورود مؤلفه‌های جدیدی که بدان اشاره خواهد شد، موجب تغییر نقش و وظیفه اجتماعی روحانیت شده است، اما همچنان شیوه ایفای نقش روحانیت در شکل و قالب سنتی خود باقی مانده و توجهی به تنوع اَشکال حضور خود ننموده است.
 
در این بازتعریف واقعیت‌هایی نیز باید مورد توجه قرار گیرد:
 
1. این بازتعریف نمی‌تواند در خلأ یا در محیط درون روحانیت مشخص گردد، بلکه باید در تعامل با جامعه اتفاق بیفتد، حداقل دو محور از این محورهای سه گانه (کارکرد و شیوه‌های ایفای نقش) نمی‌تواند بودن در نظر گرفتن اجتماعی که روحانیت در آن حضور دارد، تعریف و تبیین گردد.
 
2. به این مسئله توجه نمود که دنیای مدرن ویژگی‌ها مشخصه‌هایی دارد که اگر جایگاه، نقش و شیوه عمل بدون توجه به این فضا ترسیم گردد، امکان عمل و کنشگری فراهم نخواهد شد. مهم‌ترین مشخصه و وجه تمایز جهان کنونی با جهان سنت را به تعبییر امیل دورکیم (جامعه شناس فرانسوی) باید در تنوع، تکثر و تفاوت دنیای مدرن و تشابه و یک دستی جهان سنت باید جست.
 
3. روحانیت باید متوجه باشد که در دنیای جدید رسانه، ابزاری جانبی و عارضی نیست و بدون توجه با نقش و جایگاه رسانه‌ها روحانیت نمی‌تواند به ایفای نقش بپردازد. توجه به محوریت رسانه در دنیای مدرن که در نظریه بازنمایی استوارت ها (نظریه پرداز فرهنگی) بر آن تأکید می‌شود شرط اولیه ایفای نقش و بازیگری است.
 
4. روحانیت بر خلاف فضای سنت که فاقد رسانه عام و فراگیر بود، هر روز به مدد فضای رسانه‌ای، صدها رقیب جدی می‌یابد. چنین فضای رقابتی، از اقتضاعات دیگر دنیای امروز است. این تنوع و تکثر رقیب به حدی است که با توجه به گسترش دین و معنویت فردمحور و خویش‌محور است، هر فردی، خود رقیبی برای روحانیت می‌تواند باشد. در چنین فضایی هرگونه کنشگری روحانیت بدون توجه به این حجم از تنوع و تعدد رقیب، نتیجه‌ای جز طرد و انزوا برای روحانیت به بار نخواهد آورد.
 
 
کد مطلب: 8006
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : دوشنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۷
ساعت انتشار : ۰۱:۰۱
 
 


انتشار یافته : ۰نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر