داخلی صفحه جهان ادیان آرشيو گزارش
 
همسايگان (۲)
چاندرا مظفر و گفت‌وگوی میان ادیان
ترجمه روح‌الله محمودی
«رهیافتی اصلاحی و پیشرو به اسلام زنان را با مردان برابر می‌داند. آنها مجازند که نقش خود را ایفا کنند؛ چه در داخل خانه و چه در سپهر عمومی، بدون اینکه کسی مانع کار آنها شود یا با توسل به قوانین محدودشان سازد. بر اساس این رهیافت، اقلیت‌های نژادی و دینی از همان حقوقی در جامعه بهره‌مندند که اکثریت از آن بهره‌مند است. هیچ تمایزی بین این دو نیست. هیچ محدودیت اضافه‌‌ای بر اقلیت‌ها تحمیل نمی‌شود. هیچ قانونی اقلیت‌ها را از مشارکت در جامعه ـ در تمام ابعاد جامعه ـ باز نمی‌دارد. تأکید این رهیافت بر ارزش‌هاست؛ ارزش‌هایی ابدی و جهان‌روا که دیگران نیز می‌توانند با آنها همدلی کنند. این ارزش‌ها باعث می‌شود که همه گرد هم آیند و دیگر کسی، هر دینی که داشته باشد، «دیگری» به حساب نیاید. تنها هویتی که مهم است هویت انسانی است. این اسلام واقعی خواهد بود. زیرا من می‌اندیشم که تمام هدف اسلام این است که انسانیت را ارتقا دهد، فضایل مشترک انسانی را کشف کند...» (چاندرا مظفر در مصاحبه با سایت فرونت لاین)
چاندرا مظفر
چاندرا مظفر
چاندرا مظفر در سال ۱۹۴۷ میلادی در بدونگ مالزی، و از خانواده‌ای هندو، به دنیا آمد. او دكترای خود را، در سال ۱۹۷۷ میلادی، در رشته‌ علوم اجتماعی از دانشگاه سنگاپور گرفت و از آن زمان تاکنون در دانشگاه‌های مختلفی به تدریس پرداخته‌است. او مدتی نیز به عنوان رئیس مرکز گفت‌و‌گوی تمدن‌ها، در دانشگاه مالزی، فعالیت کرد. هرچند که در سال ۱۹۹۷ میلادی، و عمدتاً به دلایل سیاسی، از پست خود در دانشگاه مالزی کنار گذاشته شد. او در حال حاضر رئیس سازمانی غیردولتی به نام «جنبش بین ‌المللی برای نیل به جهانی مبتنی بر عدالت» است که مرکز آن در مالزی است و به چالش‌ها در زمینه‌ عدالت اجتماعی و کرامت انسانی در سطح جهان می‌پردازد.
چاندرا مظفر آثار فراوانی را در موضوعات مختلف از قبیل گفت‌وگوی میان تمدن‌ها، دین و حقوق بشر، اوضاع سیاسی در مالزی و روابط بین ‌الملل به رشته‌ی تحریر درآورده‌است. این آثار ۱۸ کتاب و بیش از ۵۰۰ مقاله را شامل می‌شوند. از آثار عمده چاندرا مظفر می‌توان به «احیای اسلامی در مالزی»، «حقوق بشر و نظم نوین جهانی»، «اخلاق جهانی یا هژمونی جهانی؟»، «دین و حكومت‌داری»، «حقوق، دین و اصلاحات» و «مسلمانان، گفت‌ و‌گو و ترور»اشاره كرد. این كتاب‌ها دلمشغولی او را به برقراری عدالت و حفظ كرامت انسانی در سایه‌ چالش‌های سیاسی دنیای مدرن نشان می‌دهند. مثلا او در كتاب «اخلاق جهانی یا هژمونی جهانی؟» به یكی از حیاتی‌ترین پرسش‌هایی كه انسان امروز با آن مواجه است می‌پردازد: آیا صلح جهانی بدون غلبه بر هژمونی جهانی ممكن است؟ او بر آن است كه هژمونی [سلطه] جهانی و كنترل دنیا توسط طبقه ‌ای برتر یكی از علت‌های مستقیم جنگ‌ها و مناقشات معاصر است. هژمونی است كه جنگ در عراق و مناقشهی بی‌پایان میان اسرائیل و فلسطین را توضیح می‌دهد. و نیز، هژمونی است كه مسئول شكاف روزافزون میان ثروتمندان و فقرا در سطح دنیا است؛ چیزی كه متقابلا به تنش‌های جهانی دامن زده‌است. مظفر در این كتاب ادعا می‌كند كه تا زمانی كه هژمونی جهانی برقرار باشد، دنیایی مبتنی بر عدالت ـ كه در آن انسان‌ها بر اساس ارزش‌ها، اصول و معیارهای جهانشمول مشترك گرد هم آیند ـ از حد خواب و خیال فراتر نخواهد رفت. به دیگر سخن، هژمونی جهانی اخلاق جهانی را خنثی می‌كند.

****
چاندرا مظفر یكی از مشهورترین فعالان حقوق بشر در مالزی است. او منتقد سفت و سخت هژمونی جهانی غرب است اما در عین حال اعتقاد دارد که مسلمانان چاره‌ای ندارند جز اینكه دركشان را از اسلام و سنت اسلامی مورد بازبینی عمیق و بنیادین قرار دهند. او با تمام وجود به دنبال آن است تا گفت‌ وگوی بین ادیان را در میان مسلمانان ترویج كند و تاکید می‌ورزد که اسلام نیز چنین کاری را توصیه کرده‌است. البته مظفر بر آن است که ما در سطح جهانی نیز به گفت‌وگوی میان ادیان و تمدن‌ها نیاز داریم. مخصوصاً به این دلیل كه چنین وانمود شده‌است که بسیاری از مناقشات جهانی ـ که عمدتاً ریشه‌‌های اقتصادی و سیاسی دارند ـ ناشی از نزاع‌های مذهبی میان اسلام و دیگر ادیان و ایدئولوژی‌ها هستند.
از جمله آثار مظفر در این رابطه می‌‌توان به كتاب «مسلمانان، گفت‌وگو و ترور» اشاره کرد. او در این كتاب تلاش می‌كندتا با ارائه دركی گسترده‌تر از پیام اسلام زمینه‌های نزدیك شدن ادیان مخنلف را به یكدیگر فراهم سازد.
مانند بسیاری دیگر از متفكران مسلمان كه با چالش‌های زندگی در جوامع مدرن درگیرند، مظفر به دنبال آن است تا مستقیماً و بدون واسطه به قرآن نزدیك شود تا بتواند با فرا رفتن از حصار فقه سنتی درك و تفسیری امروزی‌تر از ایمان خویش به دست دهد. در نظر مظفر، قرآن كتابی است كه هدف غایی‌‌اش ارتقای آگاهی اخلاقی و معنوی انسان‌هاست. در نتیجه روشنفکر مسلمان باید به روح اخلاقی حاکم بر این کتاب مقدس توجه کند، و به لفظ قرآن محدود نشود.تنها با اتخاذ این رویکرد است که می‌توان از لابه‌لای آیات و سوره‌های این کتاب، ارزش‌هایی بنیادین و جهان‌شمول را درک کرد و بیرون کشید؛ ارزش‌هایی از قبیل آزادی، مسئولیت ‌پذیری، عدالت، برابری و انصاف. او بر آن است كه این ارزش‌ها جهانی‌‌اند. پس مسلمانان باید در رفتار با همه انسان‌ها ـ و نه صرفاً دیگر مسلمانان ـ این ارزش‌ها را رعایت کنند.
بر این اساس، مظفر تلاش کرده‌است تا اخلاقی اسلامی را برای گفت‌وگوی میان ادیان صورت‌بندی كند. این اخلاق برگرفته از قرآن است. در خوانش مظفر از قرآن، روح این كتاب بر لفظ آن برتری دارد. او خود نام این خوانش را «رهیافت ارزش‌مدار به قرآن» می‌خواند؛ رهیافتی که در مقابل «رهیافت سنتی و فقه‌محور» قرار می‌گیرد. بنا به نظر مظفر، رهیافت فقه‌محور لفظ قران را بر روح آن برتری می‌دهد که این، خود، منشأ بسیاری از مشکلات مسلمانان در دنیای معاصر است.
در نظر چاندرا مظفر، رهیافت اول ـ یعنی «رهیافت ارزش‌مدار» ـ جهانی، منعطف و پذیراست، حال آنکه رهیافت دوم ـ یعنی رهیافت فقه‌محور ـ بسته، انحصاری و محدود است. اولی بر عدالت، آزادی، و برابری تاكید می‌كند، در حالی كه دومی بر سلسله مراتب، كنترل و رفتار شدید اصرار می‌ورزد.اولی درهای خود را به روی غیر مسلمانان باز می‌گذارد، با روی گشاده آنها را به عنوان انسان‌های برابر و برادر می‌پذیرد، و ارزش‌های مشترك ادیان آنها با اسلام را قدر می نهد. اما دومی با معتقدان به دیگر ادیان دشمنی می‌ورزد، و در بهترین حالت با اكراه آنها را تحمل می‌كند.
مظفر با تمام وجود امیدوار است كه بتوان با كمك این رهیافت ارزش‌مدار به قرآن تفکر اسلامی را متحول كرد. او در همین ارتباط می‌نویسد: «كاملا پیداست که معقول‌ترین شیوه برای زیست مسلمانی در دنیای معاصر اتخاذ رهیافتی باز و غیرجزم‌گرا به اسلام است. این رهیافت ارزش‌های اخلاقی و معنوی جهانی و ابدی را در صدر می‌نشاند، اما در عین حال اهمیت مناسك، نمادها و شعائر مذهبی را نیز به رسمیت می‌شناسد. رهیافت ارزش‌مدار به اسلام ــ در مقابل رهیافت مناسك‌محور ــ نه تنها از منظر دین رهیافتی مشروع و مقبول است، بلكه رهیافتی است كه در این برهه از تاریخ جهانی، گریزی و گزیری از آن نیست.»
مظفر بر آن است كه عوامل بسیاری باعث شده‌اند تا روابط میان مسلمانان و معتقدان به دیگر ادیان تیره و تار شود. البته مسلمانان تا حد بسیاری مقصر این وضع اند، اما با این وجود جاه‌ طلبی‌های امپریالیستی واشنگتن در راه برتری جویی بر جهان نیز عاملی است که نمی توان به سادگی آن را نادیده گرفت. به همین دلیل است كه او ادعا می‌كند همبستگی میان ادیان و گفت‌وشنید میان تمدن‌ها برای دستیابی به صلح و عدالت می‌طلبد که هژمونی فرهنگی، اقتصادی و سیاسی غرب، و به ویژه امریكا، را به چالش بكشیم. زیرا این امر علت عمده‌ی مناقشه‌ی میان مسلمانان و معتقدان به دیگر ادیان است. البته مظفر اذعان دارد که این كار دشواری است. و نیازمند آن است كه مسلمانان در كار خود دقیق شوند و برای دردها و بیماری‌هایی که خود عامل آنند دیگران را متهم نکنند.و این نیز بدون ارزیابی مجدد و عمیق دین، هویت و سنت اسلامی ممکن نیست. به ویژه، ضروری است که مسلمانان تفكر جزم‌گرا و انحصاری را كنار بگذارند و رهیافتی جهانی و همه‌شمول را به دین و ارزش‌های خود برگزینند.
البته منتقدانی هم هستندكه او را متهم می‌كنند كه این کار به منزله كنار گذاشتن و تغییر آموزه‌های اسلام است. اما او در پاسخ به این منتقدان تأکید می‌کند که این رهیافت هیچ تعارضی با ارزش‌های بنیادین اسلام و روح قرآن ندارد. زیرا اسلام همه انسان‌ها را برادر و خواهر می‌داند. او بر آن است كه تنش‌های روزافزون میان جهان اسلام و غرب و وضعیت اسف‌باری که در حال حاضر و در بسیاری از کشورهای اسلامی، شاهد آنیم، تا حد زیادی ریشه در درك جزم‌گرا از اسلام و بی‌توجهی فراوان به ارزش‌های نهفته در روح قرآن دارد.
اما چگونه می‌توان این پارادایم و رهیافت ارزش‌مدار و اخلاقی تازه را گسترش داد؟ پاسخ مظفر این است كه مسلمانان بایستی فهمشان از اسلام را مورد بازبینی قرار دهند و به جای تمركز بر فقه بر ارزش‌های اخلاقی قرآن تمركز كنند. با این كار می‌توان امیدوار بود كه كلام و فقه اسلامی تازه‌ای سر بر بیاورد؛ کلام و فقهی که ریشه در این ارزش‌ها داشته باشد.
البته این روزها دوران تركتازی تندروهاست؛ یعنی كسانی كه با تمام وجود مخالف گفت‌وگوی میان ادیانند و تفسیر بسیار تنگ و محدودكننده‌ای از اسلام دارند. مظفر در مقابل این افراط‌گرایان اصرار می‌ورزد كه سیره پیامبر اکرم نیز گفت‌وگوی میان ادیان را تأیید می‌کند. مثلاً، پیمان مدینه ـ میان مسلمانان و یهودیان شهر ـ و پیمان نجران ـ میان پیغامبر و مسیحیان – نمونه‌ عملی توصیه قرآن به گفت‌وگو و همبستگی میان ادیان است. قرآن نیز مسلمانان، یهودیان و مسیحیان را تشویق می‌كند كه بر پایه باورها و ارزش‌های مشترك گردهم جمع آیند. به باور چاندرا مظفر، گفت‌وگوی میان ادیان و تمدن‌ها تنها راه برای برقراری جهانی مبتنی بر عدالت است.
 
کد مطلب: 4388
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : دوشنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۳
ساعت انتشار : ۰۹:۰۴
 
 
چاندرا مظفر/ حقوق زن در اسلام/ حقوق اقلیت‌های دینی/ گفت‌وگوی ادیان
 


انتشار یافته : ۰نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر