داخلی صفحه رسانه آرشيو گزارش
 
مرور مطبوعات/ ‌‌یک‌شنبه 17 آبان / روزنامه اعتماد
سارا شریعتی: تحول در دین فقط به دست دین‌داران ممکن خواهد بود
در روزنامه اعتماد امروز، سخنرانی سارا شریعتی در مورد «مفهوم انقلاب سمبلیك بوردیو» روایت شده است. او که معتقد است تحول در دین فقط توسط دین‌داران می تواند صورت گیرد، ایجاد انقلاب در یك میدان بدون توجه به دیگر میدان ها را ناممکن دانسته است.
سارا شریعتی: تحول در دین فقط به دست دین‌داران ممکن خواهد بود
روزنامه اعتماد در صفحه 7، به انعکاس سخنرانی «سارا شریعتی» در نشست «تاملی در مفهوم انقلاب سمبلیك بوردیو» پرداخته است. این نشست به همت گروه مطالعات فرهنگی و دینی انجمن مطالعات فرهنگی و ارتباطات برگزار شد و در بخشی از مقدمه گزارش آن می خوانیم:

« پیر بوردیو، جامعه‌شناس و مردم‌شناس سرشناس فرانسوی است كه عمدتا روی مسائلی نظیر دینامیك قدرت و انواع شیوه‌های انتقال قدرت در جامعه در درون و بین نسل‌های مختلف بحث می‌كند.
بوردیو، همچون بسیاری دیگر از جامعه‌شناسان و انسان‌شناسان فرانسوی و غیر فرانسوی، تحت تاثیر اندیشه‌های فلسفی قرن بیستم و به خصوص ماركس قرار داشت. او به «سرمایه» جهت فرهنگی می‌دهد و آن را به حوزه آموزش و فرهنگ نیز می‌كشاند. یكی دیگر از مفاهیم مهم در اندیشه بوردیو بحث انقلاب نمادین است....»
 
در بخش هایی از این سخنان که زیر عنوان «انقلاب سمبلیك؛ به مثابه انقلاب سیاسی؟» به چاپ رسیده، می خوانیم:
من همیشه یك جابه‌جایی بین هنر و دین انجام می‌دهم در بحث دین، انقلاب سمبلیك در دین را چه كسی می‌تواند شروع كند و چه زمانی به وجود می‌آید. به قول بوردیو كسانی كه یا در درون آن هستند یا در خارج از آن؛ «لوتر» می‌تواند یا «كالون». پاسخ مانه پاسخ لوتر است.
 
 لوتر راهب اگوستینی است و جزو نهاد كلیساست و این لوتر است كه می‌تواند انقلاب كند. بنابراین اگر تحولی در دین به وجود بیاید دین‌دار است كه می‌تواند این تحول را ایجاد كند (دین‌دار به معنی روحانی، متعلم و كسی كه در نهاد دینی قرار دارد)؛ درصورتی‌كه كالون روحانی نیست و خارج از نهاد دین است. یا برای اینكه تحول در میدان موسیقی به وجود بیاوریم باید در درون میدان باشیم یا خارج میدان؟ باید قواعد آن را بشناسیم و سپس علیه آن انقلاب كنیم، یا خارج از آن هم می‌توان انقلاب را ایجاد كرد؟
 
بوردیو، انقلاب سمبلیك را انقلابی می‌داند كه در قرن نوزدهم ادوارد مانه با به وجود آوردن نقاشی مدرن ایجاد كرده است؛ اما یك جا (من روی ترم‌ها و كلمات حساسیت دارم) بوردیو اشاره می‌كند انقلاب سمبلیك مثل همان چیزی است كه در مه ‌۱۹۶۸ اتفاق افتاد. این موضوع توجه مرا به خود جلب كرد كه مطالعه كنم، ببینم از term (اصطلاح) انقلاب سمبلیك در ادبیات علوم اجتماعی ما چه استفاده‌هایی شده است؟ سه مورد پیدا كردم؛ انقلاب سمبلیك در هنر (مانه-كار بوردیو)، انقلاب سمبلیك در سیاست، انقلاب سمبلیك در دین. كتاب «انقلاب سمبلیك، مبارزه گونه‌های پروتستان‌ها و بازسازی كاتولیك‌ها» كه اشاره دارد به انقلاب سمبلیكی كه پروتستان‌ها علیه كاتولیك‌ها انجام دادند.
 
پیش از اینكه من با افراد درباره افكارشان صحبت كنم آنها یك نشانه‌شناسی دارند، یعنی از سمبل‌هایی استفاده می‌كنند تا افكار، دیدگاه‌ها و تعلقات‌شان را به شما بشناسانند. در ایران برای برخی نمادها تذكر داده می‌شود و توصیه می‌شود؛ یك جنگ استاتیك در تمام حوزه‌ها وجود دارد.
 
در حوزه زبان، پوشش، علایم- زیرا یك سلسله سمبل‌ها را داریم كه قرارداد هستند، به طور مثال، هلال به‌صورت قراردادی كشورهای اسلامی را سمبلیزه می‌كند. یك سلسله آیكون‌ها داریم كه شمایل هستند، یعنی شبیه تصویر هستند و حتما مذهبی است چون ریشه آن دینی است- و نشانه‌ها را داریم، آنها در حال پر كردن جهان هستند و با انقلاب تكنولوژیكی كه انجام شده است و آمدن اینترنت و با عقب‌نشینی و كنار كشیدن نگارش و كتابت، می‌بینیم كه سمبل‌ها در حال مهم و مهم‌تر شدن هستند.
 
نمونه این انقلاب سمبلیك، انقلاب بین پروتستان‌ها و كاتولیك‌ها بود. در قرن شانزدهم به مدت نیم‌قرن در فرانسه بر سر تصویر (شمایل مقدس) بین پروتستان‌ها و كاتولیك‌ها انقلاب و جنگی به وجود آمد، پروتستان‌ها هر جا شمایل مریم مقدس را دیدند شكستند؛ این نیز یك انقلاب نمادین بود.
 

انقلاب سمبلیك در حوزه دین در ایران
«عاشورا» مهم‌ترین منبع در حوزه دین در هنرهای شیعی است، در واقع می‌توان گفت هنرهای شیعی همه ریشه در عاشورا دارند و باید دید عاشورا در چه میدانی خودش را تعریف می‌كند؛ گاه می‌بینیم كه الزاماً تنها در میدان دین خودش را تعریف نمی‌كند و مناسك آن پهلو می‌زند به میدان هنر و توجیهات هنری می‌كند.
 
زمانی از مداحان در مورد هنر در مداحی پرسیده بودند كه پاسخ داده بودند: هنر چیست؟ ما تنها خادمان و نوكران امام حسین علیه‌السلام هستیم. سپس می‌بینید همین مداحان در سال‌های بعد و در نسل‌های بعدی استدلال‌های هنری می‌كنند و خودشان را به عنوان هنرمند معرفی می‌كنند؛ سازهایی مثل سنج و طبل وارد می‌شود. عاشورا استاتیك و نمادسازی‌های خودش را ایجاد می‌كند.
 
عاشورا در زمان ما حسین و حمزه داشت، یعنی دوگانه‌هایی داشت؛ شهادت حمزه‌ای در برابر شهادت حسینی. تیپ زینب علیها‌السلام كسی است كه پیام عاشورا را منتقل می‌كند و حسین با خون. یك دوگانه دیگر كه شریعتی در كتاب خود به آن اشاره می‌كند «زینب در مقابل یزید» است؛ آنها كه رفتند كار حسینی كردند و آنهایی كه ماندن باید كار زینبی كنند وگرنه یزیدی هستند. سپس ۵۰ سال از این ماجرا می‌گذرد و شما می‌بینید برخی از این شخصیت‌ها دیگر حذف می‌شوند و یك انقلاب سمبلیك دیگر رخ می‌دهد؛ دیگر در عاشورای امروز خبری از حمزه نیست، دوگانه زینب و یزید دیگر نمی‌بینیم، در عاشورای امسال از زینبی صحبت می‌شود كه پیامش این است: «آنچه كه از مكتب زینب آموخته‌ایم درس حجاب و ارزش زن بودن است، آنچه از مكتب زینب آموخته‌ایم صبر و استقامت و جان فشاندن است، آنچه از انقلاب زینب آموخته‌ایم... »؛ یعنی مدام زینبی بازنمایی می‌شد كه صبر و ایثار دارد و در پیام عاشورا جان‌فشانی می‌كند و نه زینب در برابر یزید. در نتیجه یك تحول سمبلیك در عاشورای امروز رخ داده است، از فعال كردن برخی چهره‌ها و خاموش كردن چهره‌های دیگر. در حوزه اشیا و نیز در حوزه رنگ‌ها تحولاتی اتفاق افتاده است؛ در دوره‌ای سرخ و سیاهی است و امروز رنگ سبز وارد می‌شود. در زمان ما اشیا و ابژه‌هایی كه برای عاشورا بود متفاوت با امروز بود.
 
  • آیا می‌توان در این نمونه‌هایی كه از آنها صحبت شد از یك انقلاب صحبت كرد؟» هنوز هیچ جواب قطعی نمی‌توان داشت و تنها برای درگیر كردن ذهن‌ها بحث را مطرح كردم. اما امروز با به وجود آمدن پدیده دیگری كه دولت را نیز می‌تواند ملعبه خودش كند، گاه با شرایطی روبه‌رو هستیم كه انقلاب ایجاد می‌شود، یعنی سیاستگذاری برای ایجاد انقلاب می‌شود، مثل همین مدل برندسازی. به نظر من امروز ما به‌سختی می‌توانیم از ایجاد انقلاب در یك میدانی صحبت كنیم بدون اینكه به میدان‌های دیگر توجه كنیم.
 
 
 
کد مطلب: 5702
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : دوشنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۴
ساعت انتشار : ۰۸:۳۰
 
 


انتشار یافته : ۰نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر