داخلی صفحه نقد و گزارش آرشيو گزارش
۱
 
زهد کارخانه
رضا بهشتی معز
نسبت پول و روحانیت و یا به عبارت عام "دین و دنیا" بحث درازدامنی است و درچند سطر خلاصه نمی‌شود. این نسبت در هر کیش البته حکم مستقلی دارد و مثلا آنچه که در باب پول و مال در دیانت مسیحی می‌رود با احکام مالی اسلام یکی نیست و کذا سایر ادیان، گرچه همه در این حکم کلی مشترکند که پول و مالی که در خدمت اعتقاد و عبودیت نباشد نه تنها ستوده نیست که ناپسند است.
این تازه زاویه دکترینال بحث است و آنچه در تاریخ اتفاق افتاده یا در زمان روی می‌دهد گاه با آن دکترین فاصله‌ها دارد. با این همه، دست‌کم درظاهر همیشه این پرهیز در میان اهل دین وجود داشته است که دامن خود را از دنیا و آلودگیِ پول منزه نگاه دارند و فاصله دین و دنیا را در چشم مومنان هرچه آشکارتر سازند. در سطح دکترینال، آموزه‌های مسیحی زاهدانه‌تر از سایر ادیان است و برخلاف آنچه در اسلام آمده، ثروتمندان را با بهشت نسبتی نیست. این عبارت در نسخ مختلف انجیل آمده است که: "Il est plus facile à un chameau de passer par le trou d'une aiguille qu'à un riche d'entrer dans le royaume de Dieu" رد شدن شتری از سوراخ سوزن آسان‌تر از ورود توانگری به بهشت |ملکوت خداوند| است. بنظرم شفاف‌ترین و عرفی ترین نسبت در مقامِ نظر از آنِ اسلام است ولی در حوزه عمل آشفته‌ترین نتیجه را داده و شاید موزون‌ترین نسبتِ پول و دین در عمل و نظر از آنِ کیش یهودی است. بحث مفصل است.
تکلیف کلیسای کاتولیک روشن است وگرچه قدرتمندترین حسابهای بانکی جهان از آنِ کلیساست اما این ثروت کلان عنوان فریبای "خیریه" را دارد و مقامات کلیسایی حق ورود شخصی به دنیای سرمایه را ندارند و باید حفظ فاصله کنند. امامان مسلمین اما محدودیت‌های کشیشان را ندارند و نسبت آنها با پول بسته به قدرت توجیه و استناد آنها به منابع دینی است، "نیت" هم عیاربردار نیست. اما آنچه اغلب در آن نسبت مهم است در درجه اول "تولیدی نبودن" ثروت انباشته است، در درجه دوم "تصرف شخصی و صنفی" در عناوین خیریه است و در درجه سوم "تاثیر رانت سیاسی" در تولید ثروت است. تفصیل بحث محتاج فرصت دیگریست تا من استثنائات این طایفه را هم نشان دهم ولی دورنمای کلی همین است که آمد.
همه این موارد بسته به تعریف ارباب دین از مفهوم "کار" است، اگر کار به رسالت وعظ و فنون بیانی خلاصه شود تکلیف روشن است اما اگر دایره مفهوم کار به میدانی وسیع‌تر با ویژگی‌های "ارزش افزوده"، "رفع نیاز واقعی"، "سودمندی" و "احساس رضایت" اطلاق شود آنگاه فرقی میان ماهیت کار یک روحانی و یک کنشگر مدنی و اقتصادی نیست.
در همین‌جا بیاورم که یک نگاه انحرافی و تا حدودی فرصت‌طلبانه در بین برخی نواندیشان و اصلاح طلبان دیده‌ام که من خود اعتقادی بدان ندارم و آن اینکه در نقد روحانیت باید مسایل مالی را فروگذاشت و تنها به جنبه‌های معرفتی پرداخت. من با اعتقاد به اصل تولید سرمایه و ثروت در جهان اسلام، بر شفافیت مالی و اصالت کار تولیدی در روحانیت تاکید دارم و براین باورم که بخش قابل توجهی از فسادهای پدید آمده در این صنف که به عقب‌ماندگی جامعه هم انجامیده محصول نگاه فرصت‌طلبانه در مسایل مالی است. نگاهی که ترجیح می‌دهد سرمایه انباشتی نه از راه تولید که از راه دلالی و دور از هرگونه نظارت موثر، منحصر به شخص، بیت یا مصارف صنفی باشد.
نه تولید ثروت غیراخلاقی است و نه ذاتا مانع ورود شخص به ملکوت خداوند است. آنچه ورود ثروت به دایره معنویت را با مشکل روبرو می‌کند و ابزار شیطان می‌شود عنصر "جدایی" است. ماهیتِ ثروت فاصله‌انگیز و اسباب جدایی است، قدرتِ پول هرگونه همانندی انسانی را از میان برمی‌دارد و مالک را که از این پس برده‌ای است به تمایز هرچه فزونتر نسبت به هم‌نوعان فرامی‌خواند. این امتیازِ "تمایز از دیگری"، با دوری از ملکوت الهی یکی است.
شاید از همین روست که سامانه مالی واتیکان مانع انباشت ثروت نیست و توانگران را ملامت نمی‌کند مشروط بر آنکه در خدمت نیازمندان باشند. اما خود اصحاب کلیسا داستان دیگری دارند. صنایع آبجو، پنیر، شراب، مربا و کنسروجات که گاه هنوز پیشوند "قدیس" را برخود دارند حکایت از تاجرانی مقدس می‌کنند که با تولید ثروت در دل صومعه‌ها، نهاد اقتصادی کلیسای کاتولیک را زنده و سرپا داشته‌اند.
در جغرافیای ملی اما امروزه ما با دو پدیده قابل تامل روبروییم: اول آنکه ثروت و کار همچون بسیاری مفاهیم دیگر آلوده و بی‌اعتبار شده است و گاه با حیرت می‌شنویم افراد برای رفع تهمت از خویش و دفع ننگ، مدعی‌ند که کار اقتصادی نکرده‌اند و دوم آنکه نهاد دین با قدرت تمام و دور از چشم ناظران مدنی و گاه با فاصله بسیار از قواعد بازار به انباشت ثروت مشغول است. منشا پدیده اولین، فساد در نظام اقتصادی و مفهوم کار و منشا دومین پدیده، فساد در قدرت سیاسی است.
کتاب "دیندار و مدیر کارخانه" گفتگویی با خواهر "کلر" از انتشارات "سنت آگوستین" حکایت تدین و کار است. "کلر" 83 ساله که 25 سال انجمنی کاتولیک در سویس را اداره کرده و چند دهه را به میسیونری مذهبی در آفریقا گذرانده است، پنجاه سالی است که کار اقتصادی می‌کند و معتقد است که رونق آن کارخانه، زهد او را به کفر پول نکاسته است!
 
کد مطلب: 6068
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۴
ساعت انتشار : ۰۷:۲۰
مرجع : صفحه فیسبوک نویسنده
 
 
 


انتشار یافته : ۱نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر
ایرانی
۱۳۹۵-۰۷-۲۶ ۱۶:۵۱:۳۸
درتایید مقاله زهدکارخانه که بسیار عالی مسئله ثروت اندوزی دینداران رابررسی میکند یاداورمیشم که جای جای قران انذارو هشدار به متکاثران است وخیلی جالبست متفکر فرانسویی به نا م پیکتی اخیرا درکتابش گفته هرجا که سرمایه انباشته گردد درکنارش ناامنی شورش حتمیست حالا اگر این انباشت توسط دینداران صورت گیرد که وای... (2568)