داخلی صفحه رسانه آرشيو گزارش
 
مرور مطبوعات/ ‌‌سه‌شنبه‌ 27 بهمن / روزنامه اعتماد
یک استاد علوم سیاسی: گفتمانی با ریشه‌های اسلامی یا ایرانی می تواند وارداتی باشد
اعتماد در این شماره، گفتگو با مسعود سپهر، استاد علوم سیاسی درباره مفهوم «گفتمان» را به چاپ رسانده و در کنار نگاه به «گفتمان» در اندیشه فوكو، به معرفی دو کتاب در حوزه اندیشه پرداخته است.
یک استاد علوم سیاسی: گفتمانی با ریشه‌های اسلامی یا ایرانی می تواند وارداتی باشد
یک استاد علوم سیاسی: یك گفتمان با ریشه‌های ظاهرا اسلامی یا ایرانی می تواند وارداتی یا عكس‌العملی باشد
روزنامه اعتماد در صفحه 8 به بررسی فراز و فرود گفتمان‌ها در گفتگو با مسعود سپهر، استاد علوم سیاسی پرداخته است. «علی ورامینی» در مقدمه این گفتار، به نقش بسزای گفتمان در شكل دادن به تفكر فلسفی اجتماعی و سیاسی مغرب‌زمین اشاره کرده و می نویسد: «این واژه در ایران در سطح نخبگان فكری نماند و در میان عوام هم به شكلی غلط رایج شد.... مهم‌ترین دلیل این اتفاق، كاربرد بی‌دلیل و اشتباه رسانه‌های جمعی و نزدیكی لفظی واژه «گفتمان» با كلمه «گفتگو» است»
 
این استاد علوم سیاسی گفتمان را ساختار ذهنی اجتماعی دانسته كه چارچوب اراده‌ها و افعال اعضای جامعه به ویژه در شكل كنش جمعی خواهد بود.
 
اعتماد در بخش های دیگری از این گفتگو از قول «مسعود سپهر» آورده است:
- هیچ گفتمانی یك‌شبه زاییده نمی‌شود و یك‌شبه از میان نمی‌رود.... چه بسا گفتمانی قرن‌ها در ضمیر ناخودآگاه اجتماعی پنهان باشد و در زمان كوتاهی بیدار شود و وقتی مسلط شد، خیال كنیم خلق‌الساعه و فی‌البداهه است، اما با كمی جست‌وجو ریشه‌های آن پیدا می‌شود. وضعیت گفتمان‌های وارداتی هم‌ چنین است.
 
- پیشرفت علم و دانش و توسعه تعلیم و تربیت در جامعه، حقیقت بین‌الاذهانی موجود را به صورت مستدل و همه‌جانبه بی‌اعتبار می‌كند. این اتفاقی است كه در تغییر گفتمان غرب در چرخش از كلیسا به سكولاریسم رخ داد.



- اگر بخواهیم جزیی‌تر و مصداقی‌تر به این مساله ورود كنیم، باید به غلبه گفتمان روشنگری در عصر جدید در اروپا با پیشرفت‌هایی كه از یك سو در عرصه علوم تجربی حاصل شد و انسدادی كه كلیسا را زمینگیر كرد، اشاره كنیم. در ایران در سده اخیر، نقش ورود گفتمان‌های غربی و عوامل دیگر وارداتی تغییر‌دهنده محیط ایران در تغییر فضای گفتمانی چشمگیرتر است. حتی در مواردی كه یك گفتمان با ریشه‌های ظاهرا اسلامی یا ایرانی گسترش و تفوق می‌یابد، یافتن ریشه‌های وارداتی آن و ویژگی تدافع و عكس‌العملی بودن آن دشوار نیست.

- بهترین نشانه افول یك گفتمان، رفتن نخبگان آن به لاك دفاعی است. یك گفتمان غالب، نیازمند توجیه و دفاع نیست. در نزد اكثریت جامعه مثل آفتاب است كه خود دلیل خود است. چون حقیقت از جنس آفتاب است. وقتی آفتاب هم غروب می‌كند باید وجود آن را اثبات كرد و گفتمان رو به افول چون آفتاب رو به غروب است.

 

نگاهی به گفتمان در اندیشه فوكو
این روزنامه در صفحه 8 یادداشت «عصر مدرن، عصر انسان» را برای نگاه به گفتمان در اندیشه فوكو منتشر ساخته و نوشته است: «گفتمان‌ها اعمالی هستند كه به‌طور سیستماتیك، شكل‌دهنده موضوعاتی اند كه خود سخن می‌گویند. گفتمان‌ها درباره موضوعات صحبت نكرده و هویت موضوعات را تعیین نمی‌كنند. آنها سازنده موضوعات بوده و در فرآیند این سازندگی، مداخله خود را پنهان می‌دارند.»
 


در این یادداشت، «نظام دانایی» در اندیشه فوكو چنین تعریف شده است: «منظور ما از نظام دانایی، كل روابطی است كه در یك عصر خاص، وحدت بخش كردارهای گفتمانی‌ای هستند كه اشكال معرفت شناسانه، علم و احتمالا نظام‌های صوری را پدید می‌آورند... نظام، شكلی از معرفت یانوعی عقلانیت نیست كه با گذار از مرزهای علوم بسیار گوناگون، وحدت غالب یك موضوع یا یك روح تاریخی یا یك عصر را نشان دهد. نظام دانایی مجموعه روابطی است كه در یك عصر خاص می‌توان میان علوم یافت، به شرط آنكه این علوم را در سطح قاعده بندی‌های گفتمانی تحلیل كنیم.»

در فراز پایانی این نوشتار با اشاره به اینکه انسان در گفتمان عصر مدرن به محدودیت و پایان‌پذیری خویش آگاه می‌شود، تقسیم بندی سه گانه فوكو از این محدودیت‌ها چنین ارائه شده است؛ «تجربی و استعلایی»، «من اندیشنده و امرنا اندیشیده» و «عقب‌نشینی و بازگشت اصل».... در اندیشه فوكو آنچه به‌عنوان معیار و شاخص معرفت شناختی لحاظ شده، ماهیت انسان است. از این رو، فوكو در كلیه گفتمان‌ها اعم از انسان‌شناسی، پزشكی، زیست‌شناسی و... انسان را مركز ثقل این گفتمان‌ها قرار داده است.»
 
 
 
معرفی دو کتاب
اعتماد در صفحه 8 به معرفی دو کتاب «متعلقات و ملحقات» و «لیبرالیسم و محدودیت‌های عدالت» پرداخته است.
 
جزم‌اندیشی درون‌ماندگار
در معرفی کتاب «متعلقات و ملحقات»، اثر شوپنهاور می خوانیم:
«فلسفه شوپنهاور واكنشی است به مكتب عقل‌گرایی قرن هجدهم؛ او در پی طرح ‌افكندن مسیری نوین در فلسفه پس از كانت بود؛ مسیری كه از هگل عبور نكند. اما فلسفه او به یك بدبینی عارفانه و نفی زندگی ختم می‌شود.
 


 شوپنهاور در كتاب «متعلقات و ملحقات» شمایی كلی از دستگاه فلسفی خود می‌دهد؛ این كتاب گزیده‌ای است از مجموعه مقالات وی كه پس از كتاب «جهان همچون اراده و تصور» در دهه پایانی عمر او منتشر شد. خوشبختانه سبك و سیاق او تا حد زیادی در ترجمه فارسی آثار او منتقل شده است. شوپنهاور به این می‌بالد كه دستگاه فلسفی‌اش «ساده و یك‌جا قابل فهم» است و این سادگی را نشانه حقیقت آن می‌داند. او فلاسفه معاصر خود را سرزنش می‌كند كه مبهم و مغلق می‌نویسند و فلسفه آنها را جعلی می‌خواند.
 
 
نقد یك لیبرال بر لیبرالیسم
کتاب «لیبرالیسم و محدودیت‌های عدالت»، اثر مایکل سندل اینگونه معرفی شده است:
چاپ اول كتاب «لیبرالیسم و محدودیت‌های عدالت» در سال ۱۹۸۲ و چاپ دوم آن در سال ۱۹۹۸ توسط انتشارات دانشگاه كمبریج منتشر شده است. این كتاب در واقع شناخته‌شده‌ترین اثر سندل است كه مباحث جامعه‌گرایان لیبرالیسم را برای نخستین بار در حوزه فلسفه سیاسی غرب مطرح كرده است.
 


در دیدگاه سندل، فلسفه راولز، فرضیات متافیزیك فلسفه اخلاق كانت را دارد كه طبق آن خودِ تماما معنوی و خدایی كه از محدودیت‌های تجربی جداشده، به گونه‌ای انگیزه‌های خود را برای انتخاب از دست می‌دهد. سندل در واقع در این كتاب نسخه جامعه‌ای از مكتب جامعه‌گرایی را ارایه كرده است. جامعه‌گرایی در واقع عكس‌العملی است در مقابل تمركز لیبرالیسم فلسفی بر فرد.
 
 
 
دیگر عناوین برگزیده «اعتماد» امروز:
 
آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی: مردم و به ویژه زنان و جوانان كه به تحصیلات عالی هم رسیده‌اند، اجرای كامل قانون اساسی را می‌خواهند./جوانان به دور از تنازعات فشل‌كننده و به شیوه جدال احسن، دنبال مطالبات برحق خویش باشند و اگر تلاش‌هایشان برای خدا و تقویت جایگاه نظام اسلامی باشد، عبادت است.
 
 
آیت‌الله محمد محمدی ری شهری: تنها فقه و اصول دانستن برای نمایندگی مجلس خبرگان كافی نیست/ امیدوارم مجلس آینده بتواند برای پرورش مجتهدین جامع، پیش‌بینی و زمینه‌سازی كند.
 
 
 
کد مطلب: 6126
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : سه شنبه ۲۷ بهمن ۱۳۹۴
ساعت انتشار : ۲۳:۲۲
 
 


انتشار یافته : ۰نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر