داخلی صفحه کتاب آرشيو گزارش
 
کتابی درباره سطوح مختلف سکولار شدن در ایران
به‌قلم محمدمسعود سعیدی
کتاب "سکولار شدن و جامعه‌شناسی دین" به قلم دکتر محمدمسعود سعیدی، پژوهشگر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی،‌ منتشر شد. نویسنده در یکی از مقالات این کتاب، با توجه به نظریات و نوشتارهای موجود در موضوع سکولارشدن، نخست، مفاهیم لازم تشریح، و سطوح مختلف سکولارشدن را توضیح داده، سپس پژوهشی کمّی در مورد سکولارشدن در سطح خُرد را گزارش می‌کند. در این پژوهش، نگرش سکولار با استفاده از یک نمونه‌گیری آماری در مردم شهر مشهد، در سال 1384 شمسی، سنجیده شده و با توجه به محدودیت‌های تعمیم، نتایجی بر آن مترتب گردیده است.
به گزارش دین‌آنلاین، این کتاب شامل مجموعه‌ای از مقالاتی است با موضوع مشترک جامعه‌شناسی دین که دربازه زمانی ده ساله، از سال 83 به بعد نوشته شده است.

نویسنده، در مقاله اول، بعد از اشاره‌ای به تحول رویکرد انسان معاصر در دین‌پژوهی، جامعه‌شناسی دین را به عنوان یکی از شاخه‌های جدید دین‌پژوهی معرفی کرده و سپس، سیر تکوین این رشته علمی بررسی کرده است.

مقاله دوم نمونه‌ای از اولین مباحثات جامعه‌شناسانه در مورد پدیده دین است. رویکرد دورکیم به دین، مثالی کلاسیک از مباحث یک جامعه‌شناس مؤثر دین است که در مقاله دوم معرفی و نقد شده است.

در مقاله سوم، از طریق طرح تعاریف مختلفِ دین، دسته‌بندی تعاریف، و بیان تفاوت دسته‌ها، و تعاریفی که جامعه‌شناسان نسبت به دین برگزیده‌اند، چیستی رویکرد جامعه‌شناسانه به دین، به طور مستقل مورد واکاوی قرار می‌گیرد.

در مقاله چهارم، با بررسی دقیق‌تر نمودها و ابعاد دین، و نیز محورهای موجود در هر رویکرد علمی، مطالب مقاله سوم تکمیل شده، و زمینه همکاری رویکردهای مختلف در دین‌پژوهی ترسیم گشته است. مقاله چهارم تمام این بحث را از منظری روش‌شناسانه مطرح کرده، بنابراین در ادامه، به معرفی روش‌های موجود در جامعه‌شناسی دین می‌پردازد و به جهاتی که در خود مقاله مذکور است، یکی از این روش‌ها را به تفصیل توضیح می‌دهد.

از مقاله پنجم به بعد، یکی از مهم‌ترین موضوعاتِ مطرح در جامعه‌شناسی دین، یعنی موضوع سکولار شدن (عرفی شدن) مورد بررسی قرار گرفته است. مقاله پنجم مهم‌ترین ایده‌های یکی از صاحب‌نظران این حوزه فکری را معرفی کرده و موضع او را با رویکرد مهم دیگری که در این موضوع وجود دارد، مقایسه می‌نماید.

مقاله ششم آراء یکی از صاحب‌نظران داخلی را به ارزیابی و نقد گرفته و این بررسی را وسیله‌ای برای آشکار شدن بسیاری از ابهامات موجود در بحث سکولارشدن، خصوصاً در آثار نویسندگان فارسی‌زبان قرار داده است. انتقادات نویسنده کتاب به این آثار، در کتاب دیگری با عنوانِ تبیین نظری سکولارشدن در جامعه ایران معاصر تکمیل شده و به‌زودی منتشر خواهد شد.

در مقاله هفتم، با توجه به نظریات و نوشتارهای موجود در موضوع سکولارشدن، نخست، مفاهیم لازم تشریح، و سطوح مختلف سکولارشدن توضیح داده می‌شود. سپس، یک پژوهش کمّی در مورد سکولارشدن در سطح خُرد را گزارش می‌کند. در این پژوهش، نگرش سکولار با استفاده از یک نمونه‌گیری آماری در مردم شهر مشهد، در سال 1384 شمسی، سنجیده شده، و با توجه به محدودیت‌های تعمیم، نتایجی بر آن مترتب گردیده است.

نویسنده در گزارشی که در اختیار سایت دین‌آنلاین گذاشته، به خواننده توصیه کرده که اگر در فهم دقیق مقاله‌های پنجم و ششم با مشکل مواجه شد، ابتدا پیشینه نظری مقاله هفتم را بخواند. در این قسمت، نویسنده مفاهیم و مباحث لازم و مبنایی را به طور خلاصه بیان کرده است.

مطالب مقاله هشتم و نهم در واقع، مربوط به مطالعه سطح دیگری از سطوح سکولارشدن است که توضیحش در مقاله هفتم آمده است، یعنی سکولار شدن در سطح دین. سکولارشدن در این سطح، فقط یک معنای قراردادی است که ممکن است خیلی به مفهوم سکولار هم مرتبط نباشد. مقصود از سکولارشدن در سطح دین، تغییر در برداشت‌های دینی (نهاد دین) است که کارکرد آن، توانا ساختن دین در محیط پیرامونش است.

در دو مقاله اخیر، تغییرات سیاسی- اجتماعی دیدگاه‌ها و مواضع عالمان دین- یعنی نهاد دین، نه خود دین- از عصر غیبت، تا کودتای 28 مرداد 1332 شمسی بررسی شده است.

در مقاله هشتم، تأکید اصلی بر بازنماییِ یک مدل نظری پیشنهادی برای تبیین تغییرات نهاد دین است. برای این منظور، تغییرات سیاسی- اجتماعی دیدگاه‌ها و مواضع عالمان، و بستر این تغییرات تفصیلاً تشریح شده است.

 تأکید اصلی مقاله نهم، امّا، درباره تأثیری است که این تغییرات دینی بر گذارهای دموکراتیک نیم‌بند، در نیمه اول قرن بیستم میلادی در ایران داشته است، یعنی جنبش مشروطه و جنبش ملّی کردن صنعت نفت. در این مقاله، به خودِ تغییرات نهاد دین، فقط اشاره مختصری شده، ولی مدلی نظری برای تبیین گذارهای دموکراتیکِ اتفاق‌افتاده در ایران مطرح شده و جایگاه تغییرات نهاد دین را در این مدل به‌تفصیل بررسی قرار گرفته است.
 
 
 
کد مطلب: 7208
Share/Save/Bookmark
 
تاریخ انتشار : سه شنبه ۱۰ اسفند ۱۳۹۵
ساعت انتشار : ۲۰:۴۴
 
 


انتشار یافته : ۰نظر     در صف انتشار : ۰نظر     تکراری،غير قابل انتشار : ۰نظر