طرح موانع آزاداندیشی در ایران؛ سیزده سال پس از صدور فرمان راه‌اندازی

26 اسفند 1394 ساعت 7:42

پس از سیزده سال از صدور فرمان راه‌اندازی کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی، رئیس هیئت حمایت از کرسی‌های نظریه‌پردازی از فراهم نبودن شرایط جامعه برای برگزاری مناظره خبر داده است. حجت‌الاسلام و المسلمین رشاد در این زمینه گفته است: شرط اول امكان برگزاری كرسی‌های مناظره این است كه افراد آماده‌ مناظره باشند اما جامعه‌ ما متأسفانه در حال حاضر چنین ظرفیتی ندارد.


به گزارش دین آنلاین پس از آنکه رهبر انقلاب در بهمن 1381 فرمان برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی را در پاسخ به درخواست برخی از فرهیختگان حوزه  صادر کردند جدی‌ترین تصمیم برای پیگیری این فرمان راه‌اندازی «هیئت حمایت از کرسی‌های نظریه‌پردازی، نقد و مناظره (ویژه علوم انسانی و معارف دینی)» توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی بوده است.
حال رئیس این هیئت پس از حدود دوازده سال از موانع آزاداندیشی و نقد در کشور می‌گوید. این در حالی است که آن درخواست جمعی از فضلا و آن فرمان رهبری ناظر به همین محدودیت‌ها صورت پذیرفته است و انتظار می‌رود که متولیان این کرسی‌ها در این سالیان برای حل این معضل راه حلی دیده باشند.
حجت‌الاسلام و المسلمین رشاد با اشاره به طبقه‌بندی موانع و مشكلات موجود بر سر راه آزاداندیشی براساس عناصر و عوامل ركنی دخیل در برگزاری كرسی‌ها گفته است: در برگزاری كرسی یك طرف و یك ركن نهاد برگزاركننده است؛ مثلاً دانشگاه‌ها، حوزه‌ها و پژوهشگاه‌ها؛ ركن دیگر نهاد ناظر و حامی است كه همین هیئت حمایت از كرسی‌های نظریه‌پردازی است؛ ركن سوم نیز خود صاحب‌نظران هستند. در ارتباط با دستگاه ناظر و حامی كه هیئت است پاره‌ای مشكلات وجود دارد، من‌جمله محدودیت امكانات فیزیكی و بودجه و... كه البته اخیراً یك مقدار بهبود پیدا كرده و در ده سال اولیه فعالیت هیئت با مشكلات بسیار زیادی روبه‌رو بودیم؛ زیرا بودجه و اعتبار مشخص و مصوبی نداشتیم و عمدتاً باید از منابع پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه‌ی اسلامی استفاده می‌كردیم و این درحالی بود كه پژوهشگاه نیز محدودیت منابع داشت.
وی در ادامه گفته است: درخصوص دستگاه‌های برگزاركننده باید گفت كه بعضی دستگاه‌ها و دانشگاه‌ها و نیز حوزه‌ها و پژوهشگاه‌ها اهتمامی به مسئله برگزاری كرسی‌ها ندارند. بعضی از دانشگاه‌های بسیار بزرگ كشور در طی این دوازده سال حتی یك نوبت هم جلسه‌ای به‌عنوان آزاداندیشی برگزار نكرده‌اند؛ تا چه رسد كه وارد فرایند كرسی‌های علمی نظریه‌پردازی، نوآوری و نقد شوند. بعضی دستگاه‌ها یا عقیده ندارند و یا برای این نوع از فعالیت علمی اولویتی قائل نیستند؛ درنتیجه تعلل می‌كنند؛ حتی باید گفت كه بعضی دستگاه‌ها مخالفت و مانع‌تراشی می‌كنند؛ برای مثال بناست یك كرسی علمی یا آزاداندیشی در محلی متعلق به یك دانشگاه برگزار شود، گاه متولیان دانشگاه مخالفت می‌كنند و امكانات در اختیار نمی‌گذارند. مدیران بعضی از دستگاه‌ها نیز اگر مانع نمی‌شوند و مخالفت نمی‌كنند، ولی حمایت هم نمی‌كنند. اینها باید امتیازاتی به اعضای هیئت علمی خود بدهند و آنها را ترغیب و تشویق كنند، ولی چنین كاری نمی‌كنند. البته همین‌جا باید عرض كنم كه بعضی از دستگاه‌ها، دانشگاه‌ها، حوزه‌ها و پژوهشگاه‌ها اهتمام بسیار خوبی دارند و طی این دوازده سال فعالیت هیئت بعضی از این دستگاه‌ها پیشقدم بودند و امتیازات مادی و معنوی برای صاحب مدعا در نظر گرفته‌اند و در ترفیع و ارتقا توجه خاصی به این امتیازات داشته‌اند. ما اعلام كرده‌ایم كه هر دستگاهی كه می‌خواهد فعالیت كند می‌تواند كمیته‌ای به‌عنوان كمیته‌ی دستگاهی برگزاری كرسی‌ها تشكیل بدهد و ما هم كمك مادی و معنوی ارائه می‌دهیم تا این كمیته‌های دستگاهی فعال شوند.
رشاد در ادامه افزوده است: مدعیان و صاحب‌نظران نیز با موانع و مشكلاتی مواجه هستند. بعضی از اساتید و صاحب‌نظران گویی گرفتار نوعی خودكم‌بینی هستند و اعتماد به‌نفس و جرئت علمی ارائه‌ی ادعا و یا نقد جدید را ندارند. ترجیح می‌دهند مقالات ساده‌ای كه به لحاظ شكلی و ساختاری علمی قلمداد می‌شوند را تألیف كنند و با چاپ آن در مجله‌ای امتیاز لازم را كسب كنند و مشكل ارتقای خود را حل كنند. عده‌ای نیز اگر جرئت كرده‌اند حرف نویی بزنند، جرئت نمی‌كنند این حرف نو را در معرض بگذارند. حاضر نیستند در یك جمع نخبوی حضور پیدا كنند و نقدها را بشنوند و نگرانند كه اگر نظریه آنها رد شود كسر شأن خواهد بود. بعضی دیگر نیز از آن طرف افتاده‌اند، به این معنا كه نظر نو دارند، اما می‌گویند ما دیگران را قبول نداریم و دیگران حق ندارند راجع به ما داوری كنند و دون شأن خود می‌دانند كه حرفشان نقد شود؛ ولو حتی مطمئن باشند كه حرفشان آن‌قدر اساسی است كه پذیرفته خواهد شد، ولی باز هم مایل نیستند در معرض نقد قرار گیرند. عده‌ای دیگر حرف نو دارند و حاضرند مدعای خود را در معرض نقد قرار بدهند، اما زیر بار نمی‌روند. گاه جلساتی تشكیل شده و چند ایراد بر یك نظریه وارد شده، همه‌ی ایرادها نیز برهانی، استدلالی و با دلایل مشخص است؛ اما زیر بار نرفته‌اند.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه در اشاره به مانع دیگر گفته است: ما در این قلمرو با یك سلسله موانع روانی و روحی نیز روبه‌رو هستیم؛ ازجمله اینكه در محیط علمی نقد را نقد نمی‌دانیم، بلكه نفی و سلب معنی می‌كنیم؛ تصور می‌كنیم اگر فردی حرف ما را نقد كرد قصد دارد آن‌را از اساس رد كند؛ درحالی‌كه نقد یك چیز و رد چیز دیگر است. نقد به این معناست كه حرف شما درخور ارزیابی است حتی اگر ناقد از اساس مطلب و مدعا را قبول نداشته باشد؛ گاه نیز هدف از نقد این است كه نقایص مدعا مشخص شود تا برطرف شود. گاه حتی از این هم فراتر است و نقد ارزیابی محض است؛ یعنی نقاط ضعف و قوت هر دو گفته می‌شود. چنین چیزی كه اشكالی ندارد؛ اما جامعه‌ی نخبوی ما هنوز به لحاظ فرهنگی و روانی آمادگی ندارد كه نقد را به مثابه یك ارزش و مقوله‌ی مثبت تلقی كند. گاهی نقد را حمل بر غرض‌ورزی می‌كنند؛ مثلاً می‌گویند ناقد من به فلان جریان تعلق دارد و مطلب را به‌گونه‌ای سیاسی می‌كنند.
موانعی از این دست در جامعه‌ی نخبوی ما وجود دارد؛ اما من تصور می‌كنم مشكل اساسی چیز دیگر است؛ مهم‌تر از تمام این موانع این نكته است كه متأسفانه كشور ما به‌رغم ظرفیت عظیم و پیشینه‌ی تاریخی پرافتخاری كه دارد و به‌رغم ترغیب و تشویق و حمایتی كه از ناحیه‌ی مدیران كشور صورت می‌گیرد و حتی تا سطح رهبری نیز پیش می‌رود، مع‌الاسف این‌گونه نیست كه اصحاب علم و ارباب معرفت و صاحب‌نظران حرف نوی درخور و فراوانی تولید كنند. ما هفتادهزار عضو هیئت علمی مشخص در مجموعه‌ی دستگاه‌های علمی دانشگاهی داریم؛ اگر از این هفتادهزار نفر حتی هفتاد نفر نظریه‌پرداز به‌معنای واقعی كلمه می‌بودند این كشور به نحو جهشی در حوزه‌ی تولید معرفت و تولید علم می‌توانست خود را به مرزهای معرفت جهانی برساند. تصور من این است كه كمیت ما طی این دهه‌‌ها خوب افزایش یافته، كیفیت نیز در بعضی از حوزه‌ها، دانشگاه‌ها و موضوعات مطلوب بوده و همین میزان نیز سبب شده رشد علمی كشور چشم‌گیر شود و رتبه‌های جهانی خوبی را احراز كنیم؛ اما قابلیت ملی و ظرفیت اصلی ما و زمینه‌های موجود در مقام مدیریت كشوری بسیاربسیار بالاتر از این است و توقع ما از این ظروف و شرایط بسیار بیش از اینهاست. دانشگاهی كه چندهزار عضو هیئت علمی دارد، اما طی چند سال چهار تا كرسی نظریه‌پردازی برگزار نكرده حتماً دچار یكی از این آفات است كه وارد صحنه نمی‌شود.


کد مطلب: 6230

آدرس مطلب: http://dinonline.com/doc/report/fa/6230/

دین آنلاین
  http://dinonline.com