پایگاه تحلیلی خبری دین آنلاین - آخرين عناوين مقاله http://dinonline.com/reflection/article Tue, 25 Jun 2019 16:45:26 GMT استوديو خبر (سيستم جامع انتشار خبر و اتوماسيون هيئت تحريريه) نسخه 3.0 http://dinonline.com/skins/default/fa/normal3/ch01_newsfeed_logo.gif تهيه شده توسط پایگاه خبری دین آنلاین http://dinonline.com/ 100 70 fa نقل و نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری الف آزاد است. Tue, 25 Jun 2019 16:45:26 GMT مقاله 60 تلقیاتِ پدیداریِ دو سوژه یِ معرفتی: حیدری-وکیلی http://dinonline.com/doc/news/fa/8172/ یاسر میردامادی: جناب حجّت الاسلام مجید زمانی، پژوهشگر فلسفه و دانش‌آموخته‌ی درس خارج فقهِ آیت‌الله سیّد کمال حیدری، در این نوشته به دفاع از نظریه‌ی استادش موسوم به «نظریه جواز تعبّد به جمیع ادیان و مذاهب» می‌پردازد. او برای دفاع از نظریه‌ی آیت‌الله سیّد کمال حیدری پرسش‌های بنیادین معرفت‌شناختی‌ای پیش روی منتقدان این نظریّه می‌افکند. این پرسش‌های معرفت‌شناختی، صرف نظر از بحث خاصّ مجید زمانی در این نوشته، به طور کلّ نیز واجد ارزش اند. نکته‌ی مهمّ در فهم نظریه‌ی «جواز تعبّد» آن است که این نظریه نمی‌گوید که «هر کس در هر باوری که دارد موجّه است». چنین رأیی آشکارا نسبی‌انگارانه است و گرچه طرفدارانی در گذشته و حال (از یونان باستان تا کنون) در میان فیلسوفان داشته و دارد اما نظریه‌ی «جواز تعبّد» نظریّه‌ای نسبی‌انگارانه نیست. نظریّه‌ی «جواز تعبّد» هم‌چنین سر از «کثرت‌انگاری صدق» در نمی‌آورد، زیرا نمی‌گوید که همه‌ی ادیان و مذاهب به یکسان (و یا اصلاً) صادق اند. لبّ لباب نظریّه‌ی «جواز تعبدّ» امّا آن است که گرچه شاید در مقام «ثبوت» تنها یک دین یا مذهب، از دیگر ادیان و مذاهب به صدق (مطابقت با واقع) نزدیک‌تر باشد اما در مقام «اثبات» پیروان اندیشه‌ورز هر دین و مذهبی ممکن است دلایلی به سود باور دینی و مذهبی خود داشته باشند که باور آن‌ها را، تحت شرایطی، برای خودشان موجّه (گرچه نه لزوماً صادق) سازد. چنین توجیهی، تحت شرایطی برای پیروان آن ادیان و مذاهب معذّر است و نزد خدای عادل و حکیم دست‌کم درجاتی از رستگاری را برای صاحبان آن توجیه به دنبال می‌آورد. مجید زمانی برای دفاع از نظریه‌ی «جواز تعبّد» در مقابل انتقادها، به ویژه استدلال می‌کند که نظریّه‌ی «جواز تعبّد» به جریان فکری موسوم به «معرفت‌شناسی فضیلت‌» نزدیک است. این نوشته می‌تواند برای کسانی که به کلام جدید، فلسفه‌ی دین، الهیّات فلسفی، تحوّلات فکر شیعی معاصر و به طور کلّ اسلام مدرن علاقمند اند، در خور مطالعه باشد: ]]> مقاله Sun, 09 Jun 2019 20:47:55 GMT http://dinonline.com/doc/news/fa/8172/ موانع پیروزی امام علی بر شامیان http://dinonline.com/doc/article/fa/8166/ امام علی بن ابیطالب (ع) در سخت‌ترین و آشفته‌ترین دوران ایام نخستین اسلام به خلافت برداشته شد. عموماً می‌پندارند مشکلاتی که حضرت با آن مواجه شد به دلیل سیاست و روش خاص امام بود، و اگر سیاست دیگری اتخاذ می‌شد، چنان مشکلاتی به وجود نمی‌آمد، امّا واقعیت چنین نیست. اوضاع به‌گونه‌ای بود و به‌گونه‌ای درآمده بود که هر فرد دیگری هم که به این سمت برداشته می‌شد با چنین موانعی مواجه می‌شد و حتی به دلائلی که بدان خواهیم پرداخت با موانعی احتمالاً بیشتر و پیچیده‌تر. مشکلات عملاً در طبیعت جامعه مسلمان آن ایام ریشه داشت و نه در سیاست‌های اتّخاذ شده. نکته دوم به شام بازمی‌گردد. انسجام و یکپارچگی شام که عمدتاً در سوابق تاریخی و فرهنگ و تمدن او ریشه داشت، به‌گونه‌ای بود که قدرت او را موجب شده بود. این قدرت در هماهنگی کامل با شخصیت و ویژگی‌ها و سیاست‌های معاویه بود و خود در ایجاد انسجام و یکپارچگی یاد شده نقشی موثر داشت. ترکیب شام و معاویه در نهایت می‌توانست بر مجموع قلمرو وسیع مسلمان‌نشین آن روزگار چیره شود و چنین شد. این بدین معنا است که هر آن کس دیگری هم که به جای امام به خلافت برداشته می‌شد با همین مشکل مواجه می‌گردید و قادر نبود در برابر معاویه مقاومت کند. این بیش از آنکه به دلیل قدرت نظامی شام و حاکمش باشد، به سبب عدم امکان ایجاد قدرتی معادل در سرزمین‌های دیگر بود. سرزمین مسلمان‌نشین آن ایام مجموعه بزرگی بود از قبائل پراکنده و احیاناً رقیب منطقه شبه جزیرة العرب و یمن و نیز قلمرو پهناور امپراطوری ایران که اوضاعی سخت نابسامان و از هم گسیخته داشت. در این قلمرو هیچ منطقه‌ای به لحاظ نظامی و انسجام اجتماعی و ایدئولوژیکی، همچون شام نبود و نمی‌توانست باشد. شام میراث‌دار هزاران سال تمدن بود و این تمدن طولانی ساختارهای لازم مدنی را در آن پی افکنده بود و در نتیجه حاکمی متناسب با شرائطش می‌توانست ظرفیت‌های درونی آن را شکوفا سازد و آن را به نیرومندترین و باثبات‌ترین واقعیت اجتماعی – نظامی آن روزگاران تبدیل کند. نتیجه طبیعی وجود این ظرفیت که با توسعه‌طلبی معاویه همراه بود، سیطره شامیان بر مجموعه وسیع سرزمین‌های اسلامی را موجب شد. البته عوامل کوچک و بزرگ دیگری هم وجود داشت، همچون هماهنگی و اتحاد شاخه بانفوذ بنی‌امیه و نیز اطاعت بدون قید و شرط قریشیان و غیر قریشیانی که منافع و مصالح خود را در اطاعت از معاویه می‌دیدند. البته قلمرو ایران ساسانی هم به لحاظ قدمت تاریخی و ویژگی‌های تمدنی نیز چنان بود و حتّی برتر از آنچه در شام وجود داشت. شامیان عموماً تحت حاکمیت دیگران بودند و حتی در مقاطعی از تاریخ ایرانیان در آنجا حاکمیت داشتند. به هنگام ظهور اسلام قدرت در شام از آن رومی‌های بیزانسی بود و در ایران قدرت در دست خود ایرانی‌ها بود. این همه درست است، اما نکته اینجا است که ایران در آن دوران به عللی که به برخی از آنها اشارت خواهد رفت به معنای واقعی کشوری از هم گسیخته بود و هنوز در حالت جنگ‌وگریز با اعراب قرار داشت. به‌هرحال این بدین معنی است که هر آن کس دیگری که به جای امام به قدرت می‌رسید با مشکل شام و معاویه مواجه می‌شد. پشتوانه معاویه بیش از بیست سال حکومت بر آن قلمرو بود و آنان را آنچنانکه منافعش اقتضاء و ایجاب می‌کرد، آموزش داده و تربیت کرده بود. از نظر آنان او «خال المؤمنین» و «کاتب وحی» و عملاً «اهل بیت» پیامبر بود. آشنایی آنان با اسلام از طریق او صورت می‌گرفت. مضافاً که شام قوام مدنی داشت و تجربه نظامی‌اش در دوران رومی‌ها، و حتی قبل از آنها، زمینه ایجاد سپاهی کلاسیک و منسجم را فراهم می‌کرد. درحالی‌که نیروی نظامی در آن روزگار و در خارج از منطقه شام عمدتاً مجموعه‌ای از داوطلبانی بودند که هریک به قبیله و منطقه‌ای تعلق داشتند و چنین نیرویی به طور طبیعی شکنندگی‌ها و گسل‌های خاص خود را داشت و نمی‌توانست در برابر ارتش منظم و منسجم شام و در درازمدت تاب آورد. آنچه مانع از پیروزی سپاه امام شد همین شکنندگی‌ها بود، در حالی که در عموم نبردها برتری از آن آنان بود و آنچه معاویه را در نهایت پیروز کرد، همین انسجام و یک‌پارچگی بود. در این نوشتار تلاش می‌شود نکات مورد اشارت به اختصار مورد بررسی قرار گیرد. ]]> مقاله Sat, 25 May 2019 12:51:15 GMT http://dinonline.com/doc/article/fa/8166/ نگاهی به تفاوت‌ها و شباهت‌های جریان معتزله و نو معتزله http://dinonline.com/doc/article/fa/8112/ جریان فکری نومعتزله، یکی از گرایش‌های کلامی برجسته در اسلام است. از ظهور این جریان، نزدیک به دو قرن می‌گذرد. اندیشمندان نومعتزلی همانند اسلاف معتزلی خود در زمینه‌های گوناگون علوم اسلامی، به ویژه مباحث کلامی نظریه‌پردازی کرده‌اند و در این زمینه علاوه بر مبانی معتزله، از روش‌های جدیدی که در علوم انسانی غربی مطرح شده است بهره برده‌اند. آنچه در این زمینه ضروری به نظر می‌رسد این است که با وجود شباهت‌هایی میان معتزلیان جدید و قدیم میان آن‌ها تفاوت‌های قابل توجهی نیز به چشم می‌خورد که اشاره به برخی از آنها ضروری است. ]]> مقاله Fri, 25 Jan 2019 20:14:17 GMT http://dinonline.com/doc/article/fa/8112/ عرفان علامه (ره) در رسالهٔ ولایت http://dinonline.com/doc/article/fa/8091/ در این مقاله می‌کوشیم تا به اختضار مضامین "رسالة الولایة" علامه طباطبایی را توضیح دهیم. این رساله ویژگی‌های منحصر به فرد دارد: نخست آنکه موجز و کوتاه است، مفصّل و حوصله بر نیست. دیگر آنکه قابل فهم و آسان یاب است. به زبان فنّی و پیچیده نگاشته نشده است. و برای غیر متخصصان نیز فهم آن امکانپذیر است (البته بهتر است غیر از مطالعهٔ شخصی به تکرار و دفعات در ابتدا نزد یک معلم و استاد آموخته شود). این رساله هم شامل تحلیل‌های دقیق فلسفی البته به زبانی ساده است و هم به تحلیل آیات و روایات مرتبط با بحث‌ها می‌پردازند و مستند به قرآن و حدیث است. تأثیر تجربیات ارزشمند خود علامه (ره) نیز همه جا مشهود است و بر پختگی بحث‌ها می‌افزاید. این رساله یک جور "سفرنامه" نیز هست زیرا هم پس از سال‌ها ریاضت کشی و سیر و سلوک علامه (ره) نوشته شده و شرح سفر عرفانی آن عارف دل آگاه است و هم بیان روش و مکتب عرفانی خود علامه است که به تصریح شاگردان خاص او (طریق معرفت نفس) بوده است که از استادش عارف کامل مرحوم آیت الله سید علی قاضی (قدس سرّه) آموخته بود. به همین سبب محور بحث‌های اصلی این رساله "معرفت نفس" است که طبق احادیث بی شماری به "معرفت ربّ" و شناخت شهودی حضرت حق منتهی می‌شود. ]]> مقاله Tue, 25 Dec 2018 18:59:06 GMT http://dinonline.com/doc/article/fa/8091/ تقابل اسلام و غرب: برخورد فرهنگ‌ها به روایت برنارد لوئیس http://dinonline.com/doc/article/fa/8048/ اسلام‌هراسی غالباً به «خصومت و دشمنی بی‌اساس و غیرمنطقی با مسلمانان و مظاهر اسلامی» تعریف می‌شود. برخی محققان اصالت این تعریف به‌ویژه قید "بی‌اساس و غیرمنطقی" آن را مورد مناقشه قرار داده‌اند و با استناد به برخی چارچوب‌های مفهومی شناخته‌شده، آن را خصومتی موجه و تبیین‌پذیر ارزیابی کرده‌اند. در این نوشتار، یکی از مهم‌ترین مبانی نظری اسلام‌هراسی، یعنی نظریه یا پارادایم "برخورد تمدنی" مورد بررسی قرار می‌گیرد. به ادعای بعضی اندیشمندان، این نظریه طی دو دهه اخیر، نحوه برخورد افکار عمومی، خطی‌مشی رسانه‌های جمعی، سیاست‌های دولت‌ها و مواضع مقامات کشورهای غربی را در رابطه با اسلام و مسلمانان شکل داده و تئوریزه کرده است. ]]> مقاله Mon, 19 Nov 2018 13:41:55 GMT http://dinonline.com/doc/article/fa/8048/ شرار زندگی http://dinonline.com/doc/article/fa/8018/ در مقاله‌ «پراگماتیسم و رمانتی‌سیسم» من به دنبال آن بودم تا استدلال شللی را در باب «دفاع از شعر» تکرار کنم. در آنجا گفتم که لب لباب رمانتی‌سیسم این ادعا بود که عقل تنها می‌تواند قدم در راه‌هایی بگذارد که پیش از آن به وسیله‌ی تخیل باز شده‌اند. اگر واژه‌ای نباشد استدلالی نیست. اگر تخیلی نباشد واژه‌ی تازه‌ای نیست. و اگر چنین واژه‌هایی زاده نشوند پیشرفت اخلاقی و فکری هرگز رخ نخواهد داد. ]]> مقاله Sun, 11 Nov 2018 03:30:00 GMT http://dinonline.com/doc/article/fa/8018/ مادری، مذهب و معنویت http://dinonline.com/doc/article/fa/7962/ این مقاله توسط ساریا شرولیل و گیل رای نوشته شده و در سال 2016 در ژورنال RELIGION & GENDER، دورۀ 6، شمارۀ 1، منتشر شده است. نویسندگانِ این مقاله به موضوعِ میان‌رشته‌ای «مادری، مذهب و معنویت» پرداخته‌اند و روی نقاط مشترک تجارب و اعمال مادرانه و مذهبی کار کرده‌اند. در ادامه، مسئله، یافته‌ها و نتایج آنها با بسط و تفصیل بیشتری شرح داده می‌شود. ]]> مقاله Fri, 28 Sep 2018 15:25:57 GMT http://dinonline.com/doc/article/fa/7962/ یهودیان هند http://dinonline.com/doc/article/fa/7845/ در هند جدید یهودیان بدون مشکل خاصی با مسلمانان زندگی می‌کردند اما در دهه‌های اخیر با ظهور گروه‌های اسلامی افراطی مانند لشکر طیبه، یهودیان هند مورد حملات تروریستی واقع می‌شوند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها قتل یک خاخام و همسرش در سال 2008 در بمبئی بود. یهودیان در سراسر دنیا پراکنده‌اند، اما پراکندگی آنها هریک داستانی متفاوت دارد. ]]> مقاله Sat, 04 Aug 2018 14:26:10 GMT http://dinonline.com/doc/article/fa/7845/ تأملاتی الهیاتی در باب خشکسالی، قحطی و آب حیات http://dinonline.com/doc/article/fa/7780/ در سال‌های اخیر، افریقای جنوبی یکی از بدترین دوره‌های خشکسالیِ خود را تجربه می‌کند، به ویژه قحطی آب در این کشور تبدیل به مسئله‌ای بسیار جدی شده است. در زمان خشکسالی کنش و عملِ الهیاتی، با توجه به وظیفۀ هرمنوتیکی، می‌تواند این باشد که معنا را در زبان آب ردیابی کند و زبان آب در دعاها، کتاب‌های مقدس، همچنین در گزارش‌ها، اظهارنظرها و هشتگ‌های شبکه‌های اجتماعی به کار برده می‌شود. ]]> مقاله Tue, 10 Jul 2018 17:55:11 GMT http://dinonline.com/doc/article/fa/7780/ آیا خروج روحانیت از حکومت به نفع فرایند دموکراسی در ایران خواهد بود؟ http://dinonline.com/doc/article/fa/7781/ روحانیت شیعه پیش از انقلاب اسلامی ایران درباره تعامل با قدرت تجربه‌ای محدود داشت. فقه سیاسی و اندیشه سیاسی نیز تا پیش از انقلاب معطوف به همان محدودیت، به تولید ادبیات می‌پرداخت. پس از انقلاب اسلامی خواسته یا ناخواسته، روحانیت به تعامل با قدرت برخاست و بخش عمده‌ای از قدرت متأثر از این نهاد گردید. این تجربه که البته به‌گونه‌ای تکرار تجربه مشروطه در مقیاسی گسترده‌تر است در ابتدا با این پرسش مواجه است: نهاد روحانیت در تعامل با قدرت تنها باید به نظارت بپردازد یا آنکه خود باید به تصدی‌گری نیز روی آورد؟ مجله تحلیلی انتقادی حوزه در شماره نخست از دوره جدید، به قلم عبدالوهاب فراتی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، این موضوع را وا می‌کاود: ]]> مقاله Mon, 02 Jul 2018 21:23:49 GMT http://dinonline.com/doc/article/fa/7781/